Erdoan Washington'da: Stratejik ortaklk m, Dar alanda paslamam?


Washington'a yine bir Trk karmas. ABD bakentine ne vakit bir Trk babakan ya da cumhurbakan gelse, byle olur. Beyaz Saray'a yakn otellerde Trkiye'nin birok tandk simalar, Washington'dan aldklar takviyelerle lobileri hareketlendirir.

Babakan Tayyip Erdoan'n Barack Obama ile yapaca grme nedeniyle benzeri bir akn bu sefer de sz konusu. Babakan, Beyaz Saray'a yryerek 5 dakika mesafedeki nl Willard otelinde kalyor. u dnya dillerine lobi szcnn hediye edildii otel oras. Kalabalk heyet mensuplarnn bir ksm orada, bir ksm bitiiindeki Washington otelinde.

Obama grmesinden gayr, Babakan, John Hopkins niversitesi'nin prestijli lisans st okulu SAIS'de bir konuma ve SETA Vakf'nn Washington Ofisi'nin aln yapmas tasarlanmt. Benim dahil olduum grup SETA kontenjanndan, aln ve bugn Dileri Bakan Ahmet Davutolu'nun konuma yapaca, bizim de konumaclarndan olduumuz Yn m Deitiriyor? Trk D Politikasn Tartmak balkl panelin dzenlendii tarihi Mayflower otelinde.

Yani, Tayyip Erdoan'n trafii Willard-Beyaz Saray-Mayflower geninde ve yerleim itibaryla yaya onbe dakikalk bir alan iin gerekten bir Washington geninde cereyan ediyor.

Bu kadar dar alanda ksa paslamalarla alnacak (veya alnamayacak) sonularn ok geni bir corafyada etkisini yayaca bir genin iinde hareket ediyor Tayyip Erdoan ve Washington, kendisini kucaklamak zere bekler bir havada gzkmyor.

Trkiye'nin ynne ilikin kukularn Washington'da havay zehirlemese bile belli llerde bulandrd ayak bastmz ve ortak konular konumaya baladmz andan itibaren anlalyor.

Babakan'n aln yapaca SETA panelinin bal bile, Washington'un Trkiye sz konusu olduunda kafa karklnn ne olduuna iaret ediyor.

***                ***            ***

Obama-Erdoan grmesinin ana 6 bal var. Herbiri dnya politikasnn belli bal 6 dosyas. Bunlar yle sralanyor: Afganistan, ran, Irak, Rusya, Kbrs ve Gney Kafkasya; bir baka deyimle Trkiye-Ermenistan normallemesi.

Burada karlkl beklentilerin Obama-Erdoan grmesini ustaca yaplacak bir al-ver ilikisine dntrmesi gereken bir doas var. Ancak taraflarn birbirlerine kar tarafn istedii llerde verebileceklerinin, dolaysyla alabileceklerinin snrl olmas, Obama-Erdoan grmesini tarihi saylacak nitelikte Trkiye-ABD grmelerinden biri olmaktan kartyor.

Bu yaz, iki liderin Beyaz Saray'da Oval Office'de bulumalarndan bir saat nce yazld iin ihtiyat pay brakmakta yarar var ama en azndan grmeye bir saat kala manzara da bu.

ABD'nin Trkiye'den beklentisi ncelikle ve zellikle ran konusunda, kendisiyle ayn dalga boyunda hareket etmesi. ran'a ynelik uygulamaya geirilmesi sz konusu olabilecek ekonomik yaptrmlar ve buna ilikin BM Gvenlik Konseyi'ndeki abalarda uyumlu davranmas. ran konusundaki Trkiye syleminin Washington'da pek anlayla karlandn sylemek ise zor.

Bunun kadar nemli bir baka konu, NATO'nun ikinci byk askeri gcn salayan Trkiye'nin Obama'nn yeni aklanan Afganistan Stratejisi'ne asker arttrm ile destek vermesi. Trkiye, Afganistan'a ilikin bugne kadarki taaahhtlerinden bir adm teye gitmemekte srar edecekse, buna ilikin olarak Washington'da pek olumlu bir kayt dlmesini beklememekte yarar var.

Washington'un yukardaki iki dosya lsnde Trkiye imaj bakmndan ok nemle zerinde durduu bir baka husus, Ermenistan'la imzalanan protokollerin vakit geirmeksizin TBMM'ye getirilmesi ve uygulamaya geirilmesi.

Bu noktada Trkiye'nin beklentisi ise Karaba'a ilikin bir somut ilerleme grntsnn ortaya kmas ve bunda ABD'nin arln kullanmas. Karaba, Kbrs kadar karmak bir sorun ve ksa vadede ok anlaml bir gelimenin beklenmesi ar bir iyimserlik konusu.

Irak, iki taraf arasnda sorunlu bir alan deil. Fakat, Tayyip Erdoan'n Washington yolunda PKK'nn bitirilmesine ilikin hesaplarnn Obama'nn taahhdyle somut olarak ne kadar yerine getirilebilecei bir soru iareti.

Kbrs'ta Trkiye'nin ABD'den arln koyma beklentisi var; ABD ise dier konularda Trkiye'den beklediini alamad lde, bununla ters orantl olarak Kbrs'a ynelik tm enerjisini nasl ve ne kadar harekete geirebilir? Bu da bir baka soru iareti.

Rusya'ya gelince, Nabucco ile Washington'da meydana gelen memnuniyet, Trkiye'nin bununla eliir grnen Rusya kl Gney Akm projesine de desteiyle yerini aknla brakm durumda. Bu aknlk, nasl giderilebilicek, enerji transit yollar zerinde netlik ve ibirlii nasl salanacak? Bu da cevap bekleyen bir soru.

Tm bu konularn ve taraflarn durduklar noktalarn, 1 saat 45 dakikalk bir grmeyle mkemmel bir ibirlii ile sonulanmas mmkn deil.

Bununla birlikte, btn bu konular Trkiye ile ABD arasnda ihtilaf alanlar da deiller. Yaklam farklar ve karlarn rttrlmesini gerektiren alanlar. Tayyip Erdoan ile Obama'nn grmesinde, btn bu alanlarda, son zamanlarda grnrde alr gibi olan makasn daraltlmas saland takdirde Washington ziyareti olumlu damgasyla tarihe etiketlenecektir.

***                 ***             ***

Trkiye ile ABD arasnda asl almas gerekli zemin, taraflarn birbirlerini doru alglamas ve anlamasnda. Bunun iin kamu diplomasisi denilen resmi aklamalar dndaki aralarn kullanlmas zorunlu.

Washington'da Tayyip Erdoan ve Ak Parti imajnn belirli llerde yamultulmu olduu olgusunu teslim etmek gerekiyor. Bunun gibi, Trkiye'de de Obama ynetiminin ne olduu ve ne yapmak istediinin, iktidar evrelerinde ok iyi izlendii ve anlald pheli.

Tam da bu konuda dn, gne balarken elimize geen Washington Post'ta Fareed Zakaria'nn Obama, anti-Churchill mi? balkl mkemmel bir yazs dikkatimizi ekti. Birka gn nce Obama'nn kendisi dahil, birka kiiyle yapt le yemekli zel grmeden izlenimlerini aktaryor.

Obama'nn Rusya, ran, Irak ya da Afganistan ile urarken serinkanl ve gayet hesapl olduunu hatrlatyor. Bakan'n Irak ve Afganistan ile mcadelenin ABD'nin uzun vadeli gvenlik karlarna uygun olmadn ima ettiini sylyor. Obama'ya gre Amerika'nn sperdevlet olarak statsn korumasnn yolu, ekonomik byme, teknolojik yaratclk ve eitim reformundan geiyor.

ABD d politikasnn ve ulusal gvenlik anlaynn da buna gre yeniden dzenlenmesi sz konusu olacak. Nitekim, Irak'tan ekilmeyi, 2011'inde Afganistan'dan ekilme izleyecek. Obama, bunda kararl.

Tam da bu noktalarda, Trkiye'nin ABD ile stratejik bak as ve karlarn uyumlu hale getirebilmesi pekala mmkn.

Tayyip Erdoan bunu becerebilecek mi?

Greceiz.