Obama-Erdoan: Babaann ipular...


Washington'dan ayrlmak zere nceki gn havaalanna giderken Beyaz Saray'a doru kafam uzatp baktm, bayrak ekilmi mi diye. Bayrak oradaysa Bakan da oradadr, yani Washington'da. Oradayd.

Ertesi gn yani dn kendimi Barack Obama'y Norve'in bakenti Oslo'da 2009 Nobel Bar dl mnasebetiyle yapt konumay dinlerken ekran karsnda buluverdim. Atlantik'i anlalan e zamanl olarak gemiiz Avrupa'dan deiik ynlerine doru...

Obama'nn 2009 Nobel Bar dl'n kabul konumasnn tarihe geecek cinsten olduuna kuku yok. Sadece kendisinin konumasnn en banda ifade ettii u sra yrtlmekte olan iki sava ortasndaki bir ulusun bakomutan sfatyla Nobel Bar dl'n almakta olduu iin, Afganistan'da trmanma stratejisini ilan ettikten bir hafta sonra bu dl almaya Oslo'ya gitmesinden tr deil. inde yer yer savan kanlmazln ortaya koyan, kimi yerde savan savunulmas bile denilebilecek mkemmel, derin felsefi ierikte bir bar konumas yapmasndan ve bunu Allah vergisi hitabet gcyle, dnyann her yannda kendisini izleyen onmilyonlarca insann bilinaltlarna gndermi olmasndan dolay.

Aslnda Obama'nn tarihe kaytl bu Nobel konumasnda deindii hususlar,  gn Tayyip Erdoan'la babaa grt netameli konularda Trkiye ile ABD arasnda uyumun ve farkllklarn ne ve ne kadar olduuna ipucu tekil edebilir.

***                        ***                   ***

Sava gibi trajik bir seenekten kurtulmak ve adil ve kalc bir bar kurmak konusunda harcanan abalarn  yolu olduunu syledi. Birincisi, byk lde ran ile ilgili:

Kurallar ve yasalar ihlal eden o tr uluslarla urarken,  davranlarn deitirmeye mecbur kalacaklar trden iddet d ama sert seenekler bulmamz gerektiini dnyorum... Kurallar ihlal eden rejimler hesap vermelidir. Yaptrmlar gerek bir fiyat kartmaldr. Uzlamazlk artan bir baskyla karlanmaldr ve yle bir bask ancak dnya yekvcut durursa olur.

Bu konuda bir acil rnek, nkleer silahlarn yaylmasn nlemek ve nkleer silahsz bir dnyann olumas iin harcanan abadr. Geen yzyln ortasnda, uluslar amac gayet ak bir anlama ile kendilerini baladlar: Herkes barl nkleer enerjiye ulaabilecektir, nkleer silahlar olmayanlar bunu elde etmeye kalkmayacaklardr ve nkleer silahlar olanlar ise nkleer silahszlanma iin alacaklardr. Bu anlamay yaatmak iin ykmlym. Bu, benim d politikamn temel tadr.

Dikkatle okunduunda Obama ile Erdoan pozisyonlarnda bir ilkesel eliki bulunmad anlalabilir.

Nitekim, Obama, ran ve Kuzey Kore'nin isimlerini telaffuz ederek, bunlarn sistemle oynamasna izin verilmemesi gerektiinin altn izdikten sonra konumasnn bir yerinde unlar da syledi:

nsan haklar sadece uyarlarla tavsiyelerle salanmaz. Baz durumlarda, srarl diplomasi gerektirir. Bask rejimleri ile ilikiye gemenin fkenin safln tatmin edemediini biliyorum. Ama ayn ekilde biliyorum ki, sonu vermeyen yaptrmlar, tartmadan yoksun knamalar, fel halindeki statkonun devamn salam olur. Hibir bask rejimi yeni bir yola, bir ak kap seenei nnde olmadan girmez.

Kltr Devrimi'nin dehetinin nda, Nixon'un Mao ile bulumas affedilmez olarak grld. Ama in'i milyonlarca yurttann yoksulluktan kmas ve ak toplumlara balanmas yoluna oturmasna da bu yardmc oldu. Papa Jean Paul'un Polonya ile ilikiye girmesi sadece Katolik Kilisesi'ne alan amad, Lech Walesa gibi emek liderlerine de at. Ronald Reagan'n silahlarn denetimi ve perestroikann desteklenmesi sadece Sovyetler Birlii ile ilikileri gelitirmedi, Dou Avrupa'nn her yerinde muhalifleri de glendirdi. Burada basit, hazr bir forml yoktur...

Obama'nn bir tarihi konuma iine yerleen bu yaklamndan, Tayyip Erdoan Trkiye'si ile Obama ABD'sinin ran'dan Afganistan'a, hatta ta srail'e dek geni siyaset yelpazesinde zde gr ve kar ayrlklarna sahip olmad sonucunu karlabilir.

Tayyip Erdoan ve Trk diplomasisinin, Obama'nn Nobel konumasn hece hece kaydetmelerinde kendi alarndan yarar var.

***               ***            ***

Obama Washington'u ile Tayyip Erdoan arasndaki asl nemli sorun, uluslararas gndemin en maynl alanlar deil.

u: Trkiye'de iddet ortamn, kan dklmesini besleyen sylem ve eylemler. Tayyip Erdoan' oradan kstrp, gten drdnz, Alm durdurduunuz, Babakan' sil batana zorladnz takdirde, ksacas Trkiye'yi zayflattnz noktada, Trkiye-ABD ilikilerinin dengesini de bozabilirsiniz.

Bunu yaparken, isminize aldnz  harf fark etmeyebilir; PKK olabilir ya da MHP veya CHP.

Trkiye-ABD ilikileri balamnda asl sorun Washington'da deil. Trkiye'nin iinde.

Tabii, bu, Washington'da baz evrelerin ki, onlar amansz Obama kart olarak biliniyorlar- ellerini, parmaklarn Trkiye'nin iine sokmuyorlar, Trkiye'de uzantlarn kullanmyorlar anlamna gelmiyor.

Trkiye'nin gelecei iin byk bir mcadele var. Bu mcadelenin corafyas da geni...