Washington zccaciye dkkanna Tayyip Erdoan girdi


Babakan Tayyip Erdoan'n Beyaz Saray'daki Obama grmesinden birka saat sonra Mayflower otelinde 500 kii nnde SETA Vakf'nn al treninde yapt konuma, benim amdan, her eyi anlatyordu:

Trk-Amerikan ilikilerinin iinde bulunduu durum ve iinden getii yapsal deiiklik;

Trkiye'nin uluslararas sistemde ulat nokta ve zgven.

Washington'da bugne dek hibir siyasi ahsiyet srail'e bu kadar ak biimde yklenmemi, ran konusunda Amerikan bakentinin duymaya alk olmad biimde bu kadar ak olmamt.

Salondaki 500 kiinin iinde Amerika'daki Yahudi kurulularnn temsilcileri, srail lobisiyle ilikili unsurlar da vard. Salonda yer kalmad iin yukar kata kp, krsnn tam karsnda yer alan balkondan arada bir, Tayyip Erdoan'a doru sarkyordum, sanki doru mu iitiyorum? drtsyle.

Yanmdakilere dndm, Washington'da zccaciye dkkannda gibi dedim. Ama angrtnn kulama hayli melodik geldiini de itiraf etmeliyim. Bir tahribattan ziyade, Washington'a gerekli bir mntka temizlii gibiydi sanki.

Syledikleri eitli vesilelerle Tayyip Erdoan'n azndan duymaya iittiimiz eylerdi. Ama buras Washington'du. O szlerin burada sylenmesi vaki deildi. stelik Beyaz Saray grmesinden birka saat sonra, Beyaz Saray'a 1 kilometre tede sylendiine gre, bunlarn sylenmesinin Trk-Amerikan ilikilerinde bir maliyet karmayacandan ya emin olmas gerekiyordu ya da maliyetini gze alabilecek kadar kendisine gvenmesi.

Tayyip Erdoan'n konumasndan sonra verilen resepsiyonda Washington dnce kurulular aleminin (think-tank'lar) aralarnda defalarca Amerikan ynetimlerinde grev stlenmi tandk simalarna, byle bir konumann Washington'da olaan olup olmadn sordum. Ortak cevap, Olaan d!

Flyntt Leverett ve Hilary Mann Leverett iftiyle tam da bu konuyu konuurken yanmza New America Foundation adl dnce kuruluundan Filistin asll bir Amerikal, Amjad (Emcet) Atallah yanat. srail'le mzakere eden FK heyetlerinde hukuk danman olarak da alm bir isim. Burada Arap liderleri olsa, konumlarndan utan duyarlard Tayyip Erdoan'n byle konutuunu duyduklarnda dedi. Abu Mazin de (Mahmut Abbas) mi? diye sordum. O, daha kt, kendisini aalanm hissedebilirdi karln verdi glmseyerek.

Tayyip Erdoan, tam da bu tarz ile sadece Trkiye Cumhuriyeti'nin babakan deil, geni bir uluslararas alann g sahibi szcs gibi Washington'da tanmlanmas zor bir zgvenle hareket ediyor.

Washington'a yayd g de buradan geliyor.

***                 ***              ***

Tabii bir de, kim ne derse desin, Amerika Bakan sfatn tayan kiinin Barack Hussein Obama adn tamasndan ve onun gelecek vizyonunun Trkiye'nin izledii yeni d politikann hedefleri ve felsefesiyle temelde elimemesinden.

Trkiye ile ABD, ortak ilgi alanlarndaki bir ok konuya tpatp ayn gzlklerle bakmyor ve yaklamyorlar ama bu, ikisi arasnda bir ibirliine engel olmad gibi, farkl yaklam Obama nezdinde Trkiye'nin brakn bileinin bklmesini- elinin serbest braklmasn da beraberinde getiriyor.

O nedenle, Tayyip Erdoan'n ran ve Afganistan konusunda anlatt Trkiye pozisyonu, Amerikan pozisyonuyla birebir rtmyorsa da, Beyaz Saray buna ilkesel bakmdan kar olacak bir konumda da deil. Dolaysyla, Trkiye'nin ran'a ilikin olarak nkleer silahlanmann nne geilmesi iin diplomatik aralarn sonuna kadar kullanlmas ve bu konuda sabrl olunmas gerektiine ilikin tutumu ABD'den bir itiraz grmedi.

Tayyip Erdoan, belki de ilk kez, Washington'da ran'n nkleer silahlanmasnn blge bar ve kresel bar iin kabul edilemez olduunu syledi. Ancak, bunun nne geilmesi iin Trkiye'nin ran'la iyi ilikilerinden yararlanlmas gerektiinin altn izdi.

Trkiye, ran'a kar yaptrmlara scak bakmyor, bunlarn sonu vermediini rneklerle anlatyor ve yaptrmlar konusunun BM Gvenlik Konseyi'ne hzla gelmesi ihtimalini, bu dosya ile uraan Trk yetkilileri pek zayf olarak gryorlar.

Buradan hareketle, ran iin Trkiye kendisine diplomatik kanallardan ikna abas iin bir alan bulmu oluyor. Washington'un buna temelden bir itiraz yok.

Afganistan'a gelince, gneydeki Kandahar ve Helmand eyaletlerinde Trkiye'nin Taliban'a kar muharip grev stlenmesi sz konusu deil. Buna karlk, Trkiye, Afgan ulusal ordusunun olumasnda biri Afganistan'da, dieri Trkiye'de iki taburun bir ay iinde eitilmesi ve polis gcnn de eitilmesinde grev stleneceini aklyor. Netice itibaryla, Obama'nn Afganistan stratejisi 2011 Temmuzunda ekilmeyi ve iin Afgan kuvvetlerine devredilmesini ngrd iin, Afganistan konusu da ilkesel bir ayrlk konusu olmaktan uzaklayor.

Amerika'nn zerinde ok durduu Ermenistan ile normallemeye gelince, Trkiye, Minsk Grubu'nun ABD'nin de aralarnda bulunduu  e bakannn Azerbaycan ile Ermenistan arasnda bir uzlama salamas ne kadar abuk olursa, normalleme protokolunun da TBMM'den o kadar abuk kacan tekrarlyor.

Ayrca, Kbrs'ta da ABD'nin BM erevesinde devreye Mart ayna kadar girmesinin nemi (ve beklentisi) vurgulanyor.

Irak, taraflarn grece olarak sorunsuz bir ibirlii ve ortak anlay alan.

Bu envantere tek tek baktnzda, Erdoan, Washington'dan Trkiye'nin temel pozisyonlarnda hibir deiiklik yapmadan, Kafkasya ve Kbrs konularnda kendi beklentilerine ilikin olarak ise somut hibir eyi almadan km oluyor.

Ama zaten Trk-Amerikan ilikilerindeki yapsal deiiklik de bu: ki lke aralarndaki ilikiyi karlkl bir talepler listesi sunmak ve al-ver ilikisi olmaktan kartarak, dzenli aralklarla bir karlkl danma ve genel erevede ibirlii ilikisine oturtmu durumdalar.

Bunu anlamadan Trk-Amerikan ilikilerinin geirdii hibir deiiklii anlamak mmkn deil. Trkiye'de bata muhalefet liderlerinin ve anlayamad, anlamasnn beklenmeyecei de bu.

***           ***         ***

Btn bu nedenlerle, Tayyip Erdoan, Washington'u srail'i halama podyumu olarak kulland. Bunun Washington'da birdenbire hazmedilmesini beklemek fazla iyimserlik olur. Bir takm kalarn Tayyip Erdoan' dinledikten sonra havaya kalktn tahmin edebiliyoruz. Yeni hibir ey hemen, bir anda kabullenilmez, hazmedilmez.

Washington, yava yava hazmetmeye balayacak. srail'in bir g merkezi deil, Ortadou'da stelik bir ba ars- aktrlerden biri olduunu, Trkiye'nin ise blgesel bir g ve kresel bir aktr olarak ykselmekte olduunu grdke, anladka hazm sreci de balayacak.

Erdoan, Washinton podyumunu sadece srail hakknda allmadk tanmlamalarla konumak iin kullanmad. Asl ve belki de bugne dek en ar eletiriyi AB'ye, daha dorusu Sarkozy tr, kendi deyimiyle vizyonsuz liderlere ve lkelere yneltmek iin kulland.

Trkiye'de bir eksen kaymasnn olmadn kesin bir dille ifade ettikten gayr, eksen kaymas sz konusu ise Avrupa'da diye kestirdi att.

Tayyip Erdoan'n Washington performans artc biimde, dnk Washington Post'ta tek kelimeyle yer almad. Bunu, Trk tarafnn n hazrlklarnda bir eksiklik olarak grebiliriz. Turgut zal, Washington'a her geliinde, Washington Post yaz kurulu ile toplanty gndemine koyard.

Bu bir eksiklik. WP dndaki tm yayn organlarnda, ayrca Avrupa'da Financial Times gibi etkili yayn organlarnda Trk Babakan'nn Washington konumalar nemli yer tuttu.

Bana gelince, eyrek yzyldr Trkiye'nin liderlerinin Washington temaslarn izlemi birisi olarak, nceki gnk Tayyip Erdoan'n Washington grntlerinden aldm keyfe benzer bir keyif duyduumu hatrlamaya altm.

O kadar galiba yoktu.

ABD eski ABD deil, tamam ama Trkiye de eski Trkiye asla deil.

Washington'da belki de Trkiye'de olabileceinden daha kolay anlalyor