  Derin boluun brokratik yz
	
Yanlmyorsam sene 1997. Turan Oflazolu'nun ameliyat geirdiini duyarak Kltr-Sanat servisinde alan birka kii Hoca'y ziyarete gittik.

Tarihi, Trk tiyatrosuna tayan Oflazolu'na bir vefa borcuydu bizimkisi. Ziyaret srasnda sz geldi yine tiyatroya, tarihe, milli kltre dayand. Ben de merak ettiim bir soruyu yneltme frsat bularak "Hocam, ehir Tiyatrolar'nn repartuarnda sizin kaleme aldnz Cem Sultan'n da sahnelenecei grlyor. Ancak sezon ilerledi, oyun ortada yok." dedim. Turan Bey'in syledikleri hl kulaklarmda yanklanr. Meer Hoca da merak etmi Cem Sultan'n niin sahnelenmediini ve o gnk yetkililere sormu durumu. Ald cevap ilgin: "Sormayn efendim. Sizin oyunun en nemli oyuncusu bir kaza geirdi ve ayan krd. Bu nedenle bu sezon sahnelememiz mmkn deil." Yaplacak bir ey olmadn dnen yazar, karsndaki yetkiliyi teselli etmi. Ne var ki ksa bir sre sonra gittii bir tiyatro oyununda aya krld sylenen oyuncuyu hoplayp zplarken grnce oke olmu. En st dzey yetkiliye zntsn ve sitemini dile getirince apar topar Cem Sultan kendini sahnede bulmu. ok da gzel bir oyun olduu halde bu eserin bana gelen aslnda tipik ve ibret alnacak bir hadisedir. Ne ilgin bir tesadftr ki (!) ne zaman Devlet Tiyatrolar, repertuarna Necip Fazl alsa ya bir oyuncunun 'aya krld' veya 'uzun sreli hasta' oldular, yataa dtler...

TEK KANATLI KLTR SANAT UAMAZ!

Maalesef bu lkede kltr-sanat tek kanatl rpnan bir kartal gibidir. Uamyor; uamaz da. nk dnyaya srekli bir pencereden bakyor. Mevcut haliyle halkla barmas, milletle btnlemesi, hayatn tabii seyri iinde sanata dair ilevini yerine getirmesi mmkn deil. Fazla "solcu", bir hayli "tutucu", gereinden fazla "ideolojik".

Peki bu durumun asl sorumlusu sadece "solcular" m? Evet deyip kestirip atmak iin kolayclna kamak anlamna gelir. Bal tutan parman yalar demi atalarmz. "Sol" kltr-sanat alannda erken kalkp ok mesafe alm. "Sa" ise gecikmi olmann telayla yeni bir ey retme yerine retilenin zerinde dnmeye abalam. Genelde byle olmu; istisna almalar da sa saa ba baa yaplan kavgalarn arasndan syrlamam bir trl.

"Sa cenah"taki derin boluun ok sebebi var. Bu sorumluluu sanatya bakan yn, o sanatnn hitap ettii kitlenin ilgisizlii, sanata destek vermesi gereken sermaye sahibinin baka konulara odaklanmas gibi konulara nceki yazmda deinmitim. Geriye dnmeye gerek yok. Kltr-sanat alanndaki talebin azl ile seviyeli eser vermek iin gsterilen gayretin yetersizliine tekrar dnp ah u vah etmenin kimseye bir faydas da olamaz. Umarm yeni kuaklar milli kltrden de beslenen eserlere imza atacak, insanlar bu eserleri talep edecek, elinde imkn olanlar da bu almalara destek verecek...

Bu yazda esas zerinde durmak istediim baka bir ac gerek: Kltr-sanat alanndaki "sa" iktidarlarn yeterli brokrat yetitirememesi ve bundan yararlanan "sol"un etten duvar rerek adeta bir getto oluturmas. Bu lkede (zellikle tiyatro, sinema gibi grsel sanatlarda) kltr-sanatn sa kanad krk. Bu nedenle de kanatlanamyor sanat. O yzden milletle btnleemiyor. Bunun bir sebebi de "sa iktidarlar"n hem kltr politikas gelitirememesi, hem de bir yol haritas karmaya muktedir brokrat kadro oluturamamasdr.

SADA BRKML BROKRAT MI YOK?

Konu nazik, mesele hassas. Zlf yre dokunan yan da var; zlf ayara dokunan yan da. Olsun zaten sacl da solculuu da genel geer ifade olarak kullanyorum. Yoksa herkesin malumu ki ne bizdeki saclk dnyadaki sacla tekabl ediyor; ne de bizdeki solculuk dnyadaki solculua. stelik bu yazyla saclk da yapmyorum. Demek istediim ey ok basit: Kltr-sanat alannda teden beri 'solcu' diye bilinen evreler tek ynl; dolaysyla da dar ereveli bir kitleyle "al glm ver glm" mesabesinde iler yapyor. Bu kalb krmak, tutsak edilmi ilhamlara kaplar aralamak gerekiyor. Bunu yaparken meselenin knhne vkf brokratlara da ihtiya duyuluyor. Lakin heyhat! Sadaki brokratn hl altyap eksiklii var. Keke o kadarla kalsa; bir de 'saclar'n neredeyse tamamnda hl cesaret sorunu var maalesef.

stanbul Byk ehir Belediyesi ok nemli bir tecrbeyi iaretliyor mesela. Tayyip Erdoan'n Kltr Daire Bakan enol Demirz'd. "Sol"u kstrmeden "sa"dan da bir eyler katmay denedi. Belli bir oranda baarl olmutu. Ayn kiinin TRT'de btn sermayesini tketmesi byk bir hayal krkldr ve sebebi hl anlalamamtr. Neyse... Tayyip Bey'in belediye bakan olmasnn zerinden 15 yl geti; acaba ok seslilik ehir Tiyatrolar'na misafir olabildi mi? Olmadysa bunu sadece tiyatro dnyasnn kadim taknts "solculuk"a havale etmek doru mu? Haydi stanbul kendine mahsus problemler yayor; ya dier belediyeler? Hangisinde profesyonel bir 'ok seslilik' planlamas yaplabiliyor? yi niyetli gayretleri grmezden gelmek hakszlk olur phesiz; ancak alnan mesafenin az olduunu grmek art.

Daha geni dairede dnelim dilerseniz. Bu lkede Kltr-Turizm Bakanl var. Ad bile komik geliyor insana. Zira, lke ekonomisinin nemli bir yekununu tekil eden "turizm", "kltr" bouyor. AK Parti hkmetinin en az eletirilen yn Kltr-Turizm Bakanl'dr; ancak en ok eletirilmesi gereken de burasdr. "Bu hkmetin kltr politikas nedir?" sorusu, "Bunca yldr iktidar olmu sac/muhafazakar hkmetlerin kltr politikas var myd ki!" sorusunu da gndeme getiriyor. "Devletin bir bakanl gelsin, kltr-sanat yoursun" demiyorum; ancak byle bir bakanlk varsa bu bakanln "milli kltr"e nasl bir katk saladnn; salayamyorsa birtakm skntlar yaandnn grlmesini diliyorum. Devlet eliyle belli bir kltr politikasnn dayatlmas yanl olur; lakin her lkenin asgari dzeyde bir kltr erevesi izdii, bir yol haritas takip ettii de ortada.

Buyurun; 2010 stanbul Kltr Bakenti Projesi'ne bir gz atn. Bir ajans kuruluyor bu i iin; bana kltr ve sanata vkf brokrat bulunamyor. nceki bakan Nuri olakolu'ydu. Nuri Bey deneyimli bir televizyoncu; buna ramen yrmedi. lerin krdm olduu grld. Onun yerine gelen isim sanayici; genel sekreterlik grevi yapanlar mfetti kkenli. Tabii ki deerli insanlardr bu kiiler; ancak kltr-sanatn iinden yorulup gelmi hi mi isim bulunamyor? Neyse ki bakan yardmcs Prof. Ahmet Emre Bilgili (ayn zamanda stanbul Kltr ve Turizm l Mdr) bu konulara vkf bir insan. Yrtme Kurulu da bu tarz isimlerden oluturulabilse belki ok nemli icraatlar konacak ortaya; ancak 'mmeyyiz vasflar haiz' brokrat sknts gzleniyor

DEVLET TYATROLARI TEK KANATLI!

Devlet Tiyatrolar'ndaki manzara tek kanatl kltr-sanatn resmini yeterince iziyor aslnda. Sz ok uzatmamak iin sembol iki isim zerinden meseleyi rneklendireyim bari: Necip Fazl-Nazm Hikmet. Devlet Tiyatrolar Necip Fazl'a kapal. Devlet Tiyatrolar'nn kendi sitesine gre "stat"n Para's 2005'te kabul edilmi; hl sahnelenmemi. Reis Bey 1989'da kabul edilmi; hl sahnelenmemi, Tohum 1983'te kabul edilmi; hl sahnelenmemi. Yani Necip Fazl'a ait hibir eser sahnelenmemi. Tek bir istisnas var: Bir Adam Yaratmak. O da 1993'te sahnelenmi. Fazl'n Devlet Tiyatrosu'ndaki yeri bu. Nazm Hikmet'in oyunlarna da bakalm. "u 1941 Ylnda" adl oyun 2008'de oynanm, Tartuf 2000'de oynanm, Yolcu 1998'den 2006'ya kadar oynanm, Yusuf ile Menofis 2001'den 2008'e kadar oynanm, Bir l Evi ve Bu Bir Ryadr 2001'de oynanm, Ferhat ile irin 1993'ten 1999'a kadar be sezon oynanm; sonra 2002'de tekrar kabul edilip 2005'ten 2008'e kadar oynanm, Sevdal Bulut 2001'de oynanm; 2005-2006'da yine oynanm... Devlet Tiyatrolar AK Parti iktidarnda adeta vecd ve istirak halinde Nazm'a ynelmi; Fazl' unutmu.

Necip Fazl-Nazm Hikmet kyaslamas sadece sembol iki isim zerinden somut rnek vermek iindir. Mesele gayet aktr. Devlet Tiyatrolar da ehir Tiyatrolar da ok sesli bir dnya sunamyor insanmza. Bunun bir sebebi yetkili kiilerin ideolojik yaklamysa; dier sebebi de "sa cenah"ta gze batan derin boluktur. Bu boluk doru tespit edilmedike asla doldurulamaz. "Sa"daki sanat bir yandan kendini ifade edecek gerek sanat eserlerine ynelecek; dier yandan da bu rpnlar her katmandan insanlar samimi bir ekilde destekleyecek. Bu arada hem cesur hem de kltr-sanat bilen brokratlar yetiip meselenin 'turistik' sarholuundan syrlacak ki kltr-sanattaki derin boluk tabii bir onarm ve ina hareketiyle doldurulabilsin. ok mu zor bunu yapmak? Hayr. Yeter ki ideolojik takntlarn kk hesaplaryla patinaj yapmaktan vazgeilsin ve gzlerimiz yeni bir medeniyetin ufkuna odaklanabilsin...