Aydnlar, siyas hareketin iinde neden kalamyor?
	
Srf misal ve girizgh olsun diye nce bir isim listesi vermek, ardndan da bu isimlerin ortak kaderinden yola karak kritik bir soru yneltmek istiyorum.

Taha Akyol, Mmtaz'er Trkne, Ahmet Turan Alkan, Naci Bostanc, Avni zgrel, Beir Ayvazolu, Mustafa alk, merhum mer Ltfi Mete... Bu isimlerin hepsi "milliyeti, sac, lkc" diye tanmlanan camia iinde yetiti. Hatta bir ksm kendini hl yle ifade ediyor. Tarih gerek u ki; bu ve benzeri isimler, neet ettikleri camiadan uzaklamadan u anki etkin ve saygn konumlarna gelemedi. Gelmesi de mmkn deildi. nk lkc hareketi yneten kadrolar ve milliyetiliin siyas damar, farkl dnmeye, farkl konumaya yeterince ruhsat ve izin vermiyordu. Bu sebeptendir ki seksenli yllarda 'Eitimciler' diye bilinen, kltr sanatla ya da sosyal bilimlerle megul insanlar mecra deitirmeye, kendilerini daha zgr ifade edebilecekleri ortamlar aramaya yneldi. Ya neet ettikleri iklimde kalacak, sebat etmenin gerei ksk atete yanp tutuacaklard ya da farklla tahamml olmayan i bnyeden uzaklap yreklerindeki duyguyu, kafalarndaki dnceyi d dnyaya haykracaklard.

Entelekteller, siyas partilerden neden kopuyor?

Taha Akyol'un 80'li yllarda yazd ok nemli bir eser, yukardaki iddiay yeterince destekliyor. O gnk lkc harekete bambaka bir pencere aan Politikada iddet adl kitap, iddet eylemleriyle asla bir yere varlamayacan, nefretin nefret douracan, zgrlk, eitlik, bamszlk gibi masum sylemlerle balayan iddet hareketlerinin bile bir gn kar iddet oluturacak bir cinnete neden olacan anlatyordu. "Genel Merkez"in Bolevik ihtilli ve Fransz devriminden arpc rnekler sunan Akyol'un kitabn yasaklamaya kalkmasn o gnleri yaayanlar pekl bilir. Yasa delebilmek iin Genel Bakan'dan giri yazs istenmesi bile bal bana zerinde dnlecek bir gerektir. Oysa Akyol, o gnlerde merhum Trke'in imzasyla kan kitaplarn gizli yazar olarak bilinir, Hergn Gazetesi'nin gzde kalemi olarak tannrd. Yasan sebebi ezber bozan gereklerin arpc rneklerle dile getirilmesidir. Eer Akyol orada kalsayd daha sonraki ezber bozan eserlere imza atamayacakt.

Maksadm lkc harekete gnl vermi insanlar incitmek deil. Zaten konu onlarla snrl saylamayacak kadar geni ve derin. Ancak u gerei ifade etmeden de geemeyeceim: lkc kadrolarn banda bulunanlar halen kendi ezberlerini tekrar edenleri ba tac ederek ve farkl konuan dostlarn inciterek kapal sistemin devamnda direniyor. Byle giderse uzun sre bu parti aydn yetitiremez...

nemli olan u: Bir insan hem bir davaya sadk kalp hem de mtefekkir, aydn, sanat kimliini gelitirebilir mi? Bu etin soru, sadece bireyin kendi bana cevap verebilecei bir konu deil. Tek bana bir ahsn buradaki skntnn stesinden gelmesi de imknsz. Esas olan, sosyal ya da siyas hareketlerin insana bitii deer ve o kymet hkm iinde fertlere tannan zgrlk. MHP zerinden konuyu tartmaya amam, arpc ve bol rnein bu bnyede yeterince var olmasndan kaynaklanyor.

Sol rgtlerdeki durum daha farkl, solda bir edebiyat gelenei vard ve o gelenek sol grl sanat ile rgt arasna belli bir mesafe koyuyordu. rgtten gelenlerin akbeti milliyeti camiadan gelenlerle belli bir oranda kesiiyor. Yani bugn fikrine nem verilen pek ok yazarn mazide Dev Gen gibi, Dev Sol gibi, TKP gibi rgtlerle yakn ba biliniyor. Bu kiiler o rgtlerde kalsalard bugnk kadar geni ve esnek dnebilir miydi? Kald ki sol rgtler MHP kadar halka arz edilmi siyas bir yapya hibir dnemde sahip olamad. Sol rgt mensuplar kendini CHP'ye yakn hissetse de arada hep bir mesafe oldu. Genelde yeralt rgtlenmeleriyle 'bilinlenen' rgt yeleri temel bir tercihle kar karya geldi: Ya illegal yapda -teorisyen olarak bile olsa- eyleme devam edecekler; ya da rgtle ban kopararak legal bir kimlikle yola koyulacaklard. llegaliteyi tercih edenler heder olup gitti. MHP'yi ve lkcleri arpc rnek haline getiren ise u zellik: Bu rgtlenmeler -her ne kadar zaman zaman i
llegal ilere bulasalar da- hep gz nnde bulunan derneklerle, partilerle temsil edildiler. Bu duruma ramen kendi iindeki cins beyinleri tutamadlar. Bu durumun sadaki refleksle alakas var; bu igd doru tespit edilirse gemite ska yaanan baz hatalarn n imdiden kesilebilir.

Sadakat mi, ifade zgrl m?

Sadaki devlet sevgisi (ilgintir; ayn zamanda devlet korkusu) ferdin kendini gven iinde hissetmesine mani oluyor. Bu durumun, sa tabann daha ok krsal kesimden gelmesi ve dar gelirli ailelerin ocuklar olmasyla ilgisi var. Aldklar terbiye itibaryla devlete 'baba' gzyle baktklar gibi sistemin rgalanmasn da sadakatsizlik ve vefaszlk olarak grebiliyorlar. Hele bir dava ile de tanm ve o 'mukaddes dava' ile lkesine hizmet etmeyi dnmse koro halinde sylenen dncelerin dna kmaktan ekinir hale geliyorlar. "Hadlerini atklarnda" da aforizmayla yz yze geliyorlar. Her eye ramen insanlar kendini ifade etmek, kendisine biilen ereveyi amak, krmz hatlardan tamak istiyor. Yetinemiyor nk. Mesela iir, kendini ifade etmenin en saf, en masum ekli. Sembollerin glgesine snmak iir vastasyla daha kolay. Ancak i, insan ve toplumun elikilerini deifre etmeye gelince hadisenin boyutlar da deiiyor. O zaman eletiri de gndeme geliyor, meselelere daha geni bir pence
reden bakma zarureti de. Roman, hikye, aratrma, soruturma, sorgulama, senaryo... te tam bu kavakta bekliyor insan.

Eminim, bu satrlar okurken birilerinin aklna yle bir soru da geliyordur: Sadaki 'Tiz susturun, konuturmayn!' sendromu cemaatleri de, cemiyetleri de, sivil toplum kurulularn da bir cendere altna alr m? Kritik bir soru bu. Bu teredddn domas ile gemite yaanan pek ok olayn irtibat var kukusuz. Gemite tarikat diye bilinen, cemaat diye hret iar olan birtakm yaplarda baz atlamalar yaand.

Bugn durum mazidekinden ok farkl. ncelikle toplum (ve tabii ki o toplumun paras olan topluluklar) dnyaya ok daha ak. kincisi, cemaat, cemiyet, camia gibi isimlerle anlan kitleler artk fikir retmenin, sanat eseri ortaya koymann bizzat iinde yer alyor. Televizyonculuk, gazetecilik, dergicilik gibi kitle iletiiminin tam ortasnda dururken sinemadan, tiyatrodan, romandan, hikyeden, senaryodan, aratrma eserlerinden vs. uzakta durmak mmkn m? Yani hem televizyonun olacak, hem senaryo yazana iyi gzle bakmayacaksn, hem medya sektrnn iinde etkin bir ekilde bulunacaksn hem aratrma-soruturma eserleri ortaya konulmasna scak bakmayacaksn? Byle bir ey mmkn m?

Bata birtakm bocalamalar yaansa da cemaatlerin, cemiyetlerin, sosyal ve dini gruplarn avantaj byk. Bnye iinde kalarak farkl eyler sylemek, farkl dncelere tahamml edip fikir daarcn zenginletirmek mazide olduu gibi yadrganmyor artk; yadrganamaz da. nk sosyal bnyenin tabii seyri iinde ortaya kan bu oluumlar gcn, dnyaya almaktan alyor; ie kapanmaktan deil. O yzden "bireyin iek amas" daha kolay bir hale gelmitir.

Akas, dne kadar kmsenen hatta horlanan sosyal hareketlerin ok nemli edeb eserler ortaya koymas, ciddi aratrmalara imza atmas, sinema tiyatro gibi alanlarda zengin rnlerle kamuoyuna kendini arz etmesi kanlmaz bir gelimedir. Trkiye'de kendini elit sayan ve belli bir dayatmayla kltr, sanat, dar bir ereveye hapsedenler yakn bir gelecekte ok nemli eserler karsnda aknla decektir. nk sosyal deiimin ilham ibresi mazideki tutuculuu gstermiyor. Fikir adamlar iin en zor dnem geride kald nk... 