40 metrekare dnya
Her yeni annenin yardma ihtiyac var. Kocadan, akrabalardan, dostlardan, komulardan ve kimi zaman sosyal yardm kurumlarndan yardm ve destek art. Lohusa ne kadar ok yardm alabilirse etrafndan, o kadar iyi. Trkiye'de geleneksel birok ailede kadnlar bu boluu akrabalarnn desteiyle dolduruyor.

Gazetelerde i burkan, yrek karartan bir haber: Almanya'da gencecik bir Trk anne drdnc kattan lme atlad. Biri 3 aylk, dieri 4 yanda iki ocuunu da yanma alarak. Bebek Esma Nur orackta vefat etti. Kk olan ise hayatta kalma mcadelesi vermekte. yle bir yaam hikyesi ki onlarnki, yazmaya kyamyor insan. Olur da yanl bir kelime yazarm, narin ruhlarn incitirim diye ekiniyor, rkyor yazya uzanan parmaklarm. Ama bir yandan da efkatle dnmek istiyorum Krehirli Zleyha Hanm'm yksn. Yazlmas gerektiine inanyorum, bilinmesi gerektiine. nk nice kadn var benzer tecrbelerin eiinden dnen. nk kadnlarn kapld nice karanlk hller var; bir trl konuamadmz, anlamaya dahi almadmz hller...
nsann gs kafesine gece ker bazen. Gece yle bir ker ki ruhuna, olanca arl btn katmanlaryla, bir trl gelmez sabah, gn aarmaz. Kalbinin at deiir. Ritim bozuluverir t derinden bir yerden. Kalbin tekler. ncecik bir pamuk ipliine tutunarak yaarsn hayatla lm arasnda. Kimse bilmez. Bilmek istemez. Gece bir ylan gibi kvrlr rekleniverir bazen kadnlarn zerine. Ve buna en "eitimli", en "Batl", en "modern" gibi grnen kadnlar da dahil; en "geleneksel", en "krsal", en "Doulu" grnenler de. Post-natal depresyonun snf yok. Milleti, dini, dili, blgesi, eitim seviyesi yok. Ne tuhaf ki depresyonun insanlar eitleyen bir zellii var. Herkesin depresyona girme sebebi farkl olabilir ama her depresyonun z bir ve ayn. Kabuu kaldrdn m ince ince kanar. nsan hep ayn yerden kanar. Hep yreinden.
Merak ediyorum tp ve eczaclk fakltelerinde, niversitelerin psikoloji blmlerinde "post-natal depresyonun boyutlar" zerinde yeterince duruluyor mu? Ya peki brokrat ya da "aydn" erkeklerimiz bu meseleyi yeterince anlamaya alyor mu? Annelik phesiz dnyann en gzel hediyelerinden. Ama bu demek deil ki her yeni anne kolaylkla yayor gei dnemlerini. Hayatn kimi virajlar yle sert ve hzl alnyor ki, toparlanamyor ruhumuzun direksiyonu. Bir de bakmz ki kmz yoldan, uuruma doru gidiyoruz tam gaz bodosloma. Zleyha Hanm'n i dnyasnn derinliini oturduumuz yerden ahkm keserek anlayamayz elbette. Ama hi olmazsa unlar anlamaya gayret edebiliriz. Baka Zleyhalar olmasn diye.
1. Gurbette kadn olmak ne demek? Gurbette erkek olmak da ileli phesiz ama
gurbetteki kadnlarn yaadklar isel yalnzlk bambaka. ster doma byme "oral" olsun, ister sonradan g etmi. ster Almanya'da yetimi bir gen kz olsun, ister oraya gelin gitmi... Camdan bir getto iinde; kapal bir ev, kapal bir mahalle, kapal bir kltrde; kutular iinde krk metrekare* bir kutucukta; iki arada skmlk duygusuyla yaamak ve her daim zerinde hissetmek abinin, babann, konu komunun gzlerini.... Trkiye'de kynden ya da kasabasndan kalkp Fransa'ya, Almanya'ya, Avusturya'ya sfrdan bir yaam kurmak zere giden gencecik kadnlarn gznden baknca ne gryorsunuz? Hayatn tm renklerini mi gryorsunuz yoksa sadece griler, bejler, kahverengiler mi?
2. Gurbette yeni anne olmak ne demek?
Her yeni annenin yardma ihtiyac var. Kocadan, akrabalardan, dostlardan, komulardan ve kimi zaman sosyal yardm kurumlarndan yardm ve destek art. Lohusa ne kadar ok yardm alabilirse etrafndan, o kadar iyi. Trkiye'de geleneksel birok ailede kadnlar bu boluu akrabalarnn desteiyle dolduruyor. Daha "modern" bir hayat tarz srenler ise dadlar, bakclarla idare ediyor. Ama gurbette kendi bana kalan gen Trk anneleri tm bu mekanizmalardan yoksun. Bir bana.
3. Annelikle gelen bunalm ne demek?
"Hamilelik bir nehirdi" diye yazmm Siyah St'te. "Lohusalk ise bir denizmi. Lohusalk yle engin bir denizmi ki kynn ne tarafta olduunu anlayamyorsun. Uyandnda okyanusun ortasnda bir salda tek bana buluveriyorsun kendini. Sularn mavisi ylesine ele geirmi ki ruhunu, bir daha karaya dnebileceini, bundan byle eskisi gibi olabileceini sanmyorsun."
Eskiler bo yere sk sk tembihlemiyor. "Lohusay yalnz brakmamak lzm" diye. "Yoksa cinler dadanr. "Bilhassa bir cin var ki beter. Ad Alkars. Anadolu'da kuaklardr gayet iyi bilinen bu cin yeni doum yapan kadnlarn odasna gelemesin diye yatak rtlerine engelli ineler taklyor, krmz kuaklar sarktlyor, rekotlar serpiliyor. Hurafe deyip gemeyin. Her hurafenin altnda yzyllarn bilgi ve sezgi birikimi var. nk eskiler biliyor ki yeni anne olan kadnlarn derileri zar gibi inceliyor, zrhlar kalmyor. Neye dokunsalar, parmak ular szm szm szlyor. Neye dokunsalar iki kat gl ve keskin hissediyorlar. Buz her zamankinden daha souk, ate her zamankinden daha scak, hzn her zamankinden daha ar lohusalk boyunca.
lk doumdan sonra on ay boyunca post-natal depresyon yaam bir kadn olarak bunlar biliyor ve unutmuyorum. Anneliin gzellikleri kadar zorluklarn da konuabilmemiz gerektiine inanyorum. Aksi takdirde bir eyler hep yapay kalacak. Annelik parlatla parlatla doalln yitirmi kpkrmz, ltl, plastik bir elma gibi raflarda duracak. O kadar kutsal ki hakknda konuamyoruz bile tm boyutlaryla. Margarin ya da sosis reklamlarnn izdii mutlu aile tablolarnn, reklamlarda seyrettiimiz mutfakta yemek piirip habire tebessm eden annelik hllerinin dnda gereklikler var hayatlarmzda. Yeni anne olan her kadn sevinten havaya umuyor hemen. Kimisi de bocalyor, panikliyor, yardma ihtiya duyuyor. Bu bir rzgrl, frtnal mevsim. Her mevsim gibi geecektir elbet. Ama geebilmesi iin evvela varln tanmamz ve anlamamz art.
* Tevfik Baer'in arpc filmi Krk Metrekare Almanya'ya dost bir selamdr.