Pembe giyebilen erkekler
ocukken gkkua dostumuzdu. Masallarda, oyun ve oyuncaklarda, boyama kitaplarnda karmza kard olanca gzelliiyle. Bydk; gkkua hayatmzdan kp gitti. Bymek demek renklerden yoksun kalmak demek belki de... Artk ne eflatun var, ne turuncu ne turkuaz evremizde. Gkkuann renklerini yitirdik. Onun yerine gkkuanda olmayan     ~~ kapal renklere boyandk: Siyahlar, griler, kahverengiler, lacivertler. Formalarmz, ceketlerimiz, dpiyeslerimiz... Bireysel ve toplumsal fotoraflarmzda koyu tonlar arlk kazand. kn sokaa. Bakn etrafnza. Giyebildiimiz renkler o kadar snrl ki. Kinatn renkleri alabildiine eitli, hercai. Halbuki bizim zihinlerimiz nasl da snrl, snrlayc....
AK'n kapann pembe olmas kitap piyasaya ktndan beri farkl evrelerde ok konuuldu. Ne ilgintir ki kitabn ierii kadar kapa da yaz ve sohbet konusu oldu. Pek ok kii pembe kapakl bir roman sevdi, benimsedi. Elbette okurlarn byk ounluu romann iini dndan fazla nemsedi. Ama aralarda ince ince itirazlar, ikyetler de geldi. Hemen hepsi de erkeklerden.... Gittiim etkinliklerde, imza gnlerinde, okumalarda hemen her zaman salondan bir erkek okur sz alp, yar mahcup yar sitemkr kapak rengini eletirdi.' AK' severek okuyorum. Ama kitab hep evde okumak zorunda hissediyorum. Vapurlarda, otobslerde, ortalk yerde bu roman okuyamyoruz. nk kapa pembe, ad da ak olunca kadn roman gibi duruyor. Etraftan bakyorlar. Biz erkekler kamusal alanda kitab elimizde tutamyoruz." Demek ki sadece pembe deil "ak" da kadnlara atfediliyor. Ak ki kainatn z, yaradlmzn gayesi. Ak ki o imi her ne varsa alemde....
lk balarda ok zerinde durmadk bu meselenin. Ne ben ne yaynevini. Ama zamanla baktk ki durum ciddi. Sosyolojik bir hadise var ortada. Trkiye'de erkek okurlar ellerinde pembe bir kitap tutmaya alkn deil. sparta'dan gelen bir okur mektubu durumu zetledi: "Nianlmn AK' okumasn ok istiyorum. Ama kapa pembe olduu iin kendisine okutamadm bir trl. Acaba bir sonraki baskda koyu renkli bir kapak yapar msnz? Nianlm da okusun
istiyorum..." Sonunda yaynevinde bir toplant yapp pembeden rahatsz olanlar iin klrengi alternatif kapak yapmaya karar verdik. Bunu edebiyat okurunu nemsediimiz, bir seenek sunmak istediimiz ve en nemlisi okur ile kitap arasndaki ilikiyi donmu bir kalp olarak deil, organik, yaayan, akkan bir ba olarak grdmz iin yaptk. Bugn AK raflarda hem pembe hem klrengi. Deimeyen tek ey ierii.
Pembeye nice anlamlar yklyoruz: "Kadns, Barbie bebek, krlgan, nazenin,..." Bugn piyasa pembe laptoplar, pembe telefonlar, pembe ve parlak elektronik cihazlarla dolu. Hepsi de "kadnlar iin" diye piyasaya srlyor. Halbuki eer baka bir kltrde ya da baka bir zaman diliminde yaasaydk renklere kar tavrmz bambaka olacakt! Mesela Tayland'da pembe itibarl bir renk. Sal gn dnyaya gelenlerin rengi. Kz ya da erkek fark etmez. Anadolu dahil pek ok yerde ise gen kzlarn, kadnlarn rengi pembe deil, krmz. Gelinlikler krmz. Lohusalara balanan kurdelalar da.
Aslnda pembenin kzlara atfedilmesi o kadar yeni bir hadise ki. Bir zamanlar pembe kzlarn deil, olan ocuklarn rengiydi. 19. yzyldan kalma birok tabloda erkek ocuklarn pembe giydiklerini gryoruz. Kzlarn kafalarnda mavi kurdelalar, zerlerinde mavi elbiseler var. 1914 tarihli bir Amerikan gazetesinde (Sunday Sentinal, 29 Mart 1914) verilen bir ilan bunun en somut rnei: "Sevgili anneler, geleneklere uymak istiyorsanz
olanlarnza pembe, kzlarnza mavi giydirin!" Tarih boyunca pek ok yerde kzlarn rengi maviydi. (Meryem Ana ikonlarna bakn, ou zaman mavi giyinir. Pembe kyafetli Meryem Ana heykelcii nadirdir.) Uzun zaman pembenin gl ve iddial bir renk olduuna inanlyordu. Erkek ocuklara uygun bir renk! Keza 1927'de Belika'da dnyaya gelen yeni veliaht pembe renkli kundaklarla halkn karsnda kartlmt. Yakn zamana kadar aristokrasi oullarna pembe giydiriyordu.
Pembenin kz ocuklara ve kadnlara atfedilmesi ancak 1950'li yllardan sonra geliti. 1970'lerde feminist hareket bu rengi sahiplendi. Krlganlktan kuvvet retti. Mesela Amerika'da bar yanls bir kadn grubu kendilerine Kod Pembe ismini verdi. O gnden bugne pembe nice kadn grubunun favori rengi oldu. Yakn zamanda pembe kurdela gs kanseri konusunda -gene kadnlara has zannedilen bir hastalk konusunda -duyarll gelitirmek iin sembol olarak seildi.
Btn bunlar olurken akntya kar yzenler de oldu. Baz erkekler "pembeyi kadnlardan geri almak" istiyor. 1970 balarnda Iowa niversitesi'nin (hem de en erkek spor olan) Amerikan futbolunun kou oyuncularn dolaplarn pembeye boyatt, ortalk kart. Hl spor dnyasndan beklenmedik klar oluyor. Tenis ve masa tenisi dnyas pembeye kar futbol dnyasndan daha nyargsz. Bugn pek ok modac erkeklere pembe gmlekler, ceketler, kravatlar giydirmekte.
Biz Trkiye'de henz bu gelimeleri uzaktan seyrediyoruz. Pembe kundak -mavi kundak ayrmn Bat'dan aldk ve ne yazk ki gereinden fazla kanksadk. Yeni olan bir alkanl eski zannediyoruz. Kltrel olan bir alkanl evrensel zannediyoruz. Bu arada pembe, yani kalp chakramzn rengi olan o scak ve samimi ton l l tebessm etmekte hepimize. O gzellii grp grmemek bizim elimizde.
Pembenin kz ocuklara ve kadnlara atfedilmesi ancak 1950'li yllardan sonra geliti. 1970'lerde feminist hareket bu rengi sahiplendi.