 Onur ymen niye Hitler'e benzetildi?
Geenlerde stanbul Taksim'de bir 'Sahaflar enlii' yapld. Oradan aldklarm arasnda, 1934'ten birka 'Hafta' dergisi de vard.
Popler konulara deinen derginin 26 Eyll 1934 tarihli saysnda gaz maskesi takm bir asker illstrasyonu yer alyor: Adam, zehirli gaza maruz kalarak baylm bir kz kucanda tamakta.
Ben Zehirli Gaz Harbi konulu bu arpc kapa grnce dnmtm: Acaba 1934'te zehirli gaz korkusuna yol aan neydi?
yle ya; Birinci Dnya Sava bitmi, Hitler ise Yahudileri yok edecei gaz odalarn henz kurmamt.
Zehirli gazlar herhalde en ok I. Dnya Sava'nda kullanld. Ancak uygulama ters tepti.
Hem insanlk dyd; hedef gzetmiyordu, hem de rzgrn aniden dnmesiyle, gaz atan taraf korkun aclarla lyordu.



Ancak ikiyzllk o dnemde de vard: Uluslararas anlamalara ramen, devletler zehirli gaz retimi ve saldrsna devam ediyordu.
Irak' igal eden ngilizler, Arap/Krt isyann bastrrken de gaz kullanmlard.
Bolevikler ise isyanc Tambov kyllerine kar 1921'de gaza bavurmutu.
1921-1927 arasnda da Kuzey Afrika'daki Berberi isyanna kar spanyol ve Fransz ordusu ayn eyi yapmt.
Daha sonralar, 1935'te, faist Mussolini liderliindeki talya, Etiyopya'y igal ettiinde, direnie kar gaza sarlmt.
ok korkun bir olayd bu: talyanlar, gaz bombas atmakla yetinmemi, uaktan yere skmann da tesinde, toz halindeki hardal gazn topraa katmlard.
Bu olayda 150 bin Etiyopyalnn ld ya da yaraland tahmin ediliyor.



Hafta dergisinin niye zehirli gazdan sz etme ihtiyac duyduu imdi anlalyor.
Bir kere insanlar, yeni bir savata gelimi gaz silahlar kullanlmasndan korkuyor.
Korkuyu besleyen bir olgu da Trk ordusunun hazrlklar olsa gerek: O yllardan kalma baz fotoraflarda, gaz maskeli askerler yer alr.
Zehirli gaz tatbikat yapan, bu konudaki ilkyardm filan renen askerler, eve dndklerinde yaadklarn elbette evreye anlatyordu.
Ayrca piyasaya 'Zehirli Gaz ve Korunma' (1935) balkl kitaplar ktn da biliyoruz.
Bir bilgi daha: Emekli retmen, Dr. Binba Hsn Vural'n kaleme ald, 1939 tarihli, 'Askeri Kimya (Gaz Silah)' balkl bir kitap var. Subay mekteplerinde okutuluyor.


Artk sadede gelelim mi?
Zehirli gaza kar hazrlklar yapan Trk ordusunda da herhalde az ya da ok bir gaz stoku vard.
Ve bu gazn bir ksm 1937/38'de, Dersim'de kullanld. Olaya ahit olan hsan Sabri alayangil, "Maaralarda, fareler gibi ldler" diyordu.
Gazn korkunluunu yukarda anlattm:
Maaraya, kye, kasabaya attn zaman, sadece silahl hedefi deil; kadnlar, ocuklar, yallar, hastalar ve hayvanlar da ldryorsun.
Bu nedenle de yaptn mazur grlmyor, insanlk suu ilemi oluyorsun.
CHP Bakan Deniz Baykal'n srarla savunduu Onur ymen, ite bu yzden, yani masumlarn gazla ldrlmesine simgesel onay verdii iin Hitler'e benzetiliyor.
Bir ey sorabilir miyim: Dersim harektn Atatrk'n bizzat ynettii syleniyor. Doru mu bu?