27 Mays bir 'operasyon' muydu?

27 Mays (1960) askeri mdahalesini gerekletirenlerden bazlarnn kaleme aldklar anlarda, bir 'mangalda sucuk partisi' sahnesi vardr. Birka arkada bir yandan sucuklarn yerken bir yandan da lkenin siyasi kadrolar tarafndan yanl istikametlere gtrldn kendi aralarnda konumaya balar... Genellikle, 27 Mays'n temelleri o sucuk partisinde atlmtr diye sona erer anlatm.

Darbenin arkasnda Amerikan parma var myd? sorusuna, btn darbeciler adna Sami Kk geen yl kan anlarnda cevap veriyor. Yetime tarz ve eitim grd yerler asndan Amerikallar ile en sk gren MBK yesi olduunu belirten Kk, ardndan unlar yazyor: ngilizce bilen dier MBK yeleriyle yaptm grmelerde, Amerikallarn bizi ihtille tevik eden sz ve imalarla karlap karlamadklarn sorduumda hep hayr cevab aldm... (Rumeli'den 27 Mays'a, s. 156)

Cumhuriyet dneminin ilk askeri darbesiyle ilgili yazlm bilimsel eserlerin ounda mdahaleye sebep olarak gsterilen ise, Babakan Adnan Menderes'in Washington ile uyuamad ve Moskova ile yaknlama giriimini balattdr.

1959 ylnn sonlarna doru (7 Ekim) Babakan Menderes CENTO toplantsna katlmak zere Amerika'ya gitmi, ondan iki ay sonra da (6 Aralk) ABD Bakan Dwight D. Eisenhower Trkiye'yi ziyaret etmitir. Menderes ABD'deki temaslarndan memnun dnmemitir Trkiye'ye; Eisenhower ise Ankara'da aradn bulamamtr.

Trkiye'nin Sovyetler Birlii ile yaknlama alm arayna girdii anlalyor o dnemde; bilinen, Babakan Menderes'in 1960 yl Haziran aynda Moskova'y ziyaret etmeye hazrlanddr... Ziyaret yaplamaz, nk 27 Mays (1960) sabah, Trkiye, Trk Silhl Kuvvetleri idareye el koymutur; NATO'ya ve CENTO'ya balyz diyen tok bir sesle uyanr.

Kendi ifadelerine gre, sucuk partisinde birbirlerini etkileyen, Amerikallar ile grse bile etkisi altnda kalmayan bir subay grubu kendiliinden idareye el koymaya karar vermi oluyor.

Acaba?

Bir de alternatif bir tarih denemesine girielim: 1948 ylnda, yani DP henz iktidara gelmeden nce, 16 kiilik bir askeri heyet, Amerikan Kara Hava Harp Akademisi'ne gnderilir. Dnyada henz yaygn bir 'gerilla' faaliyeti grlmezken, Georgia eyaletinde, 'gayr- nizami harp', 'gerilla ve kontrgerilla' eitimi alr bu grup...

Yalnz deildirler; Bolivya'dan, ili'den, Arjantin'den gelmi Gney Amerikal subaylarla birlikte eitim grrler. Trkiye gibi bu lkeler de 1960'lardan sonra srekli askeri darbe ikliminde yaayacak ve ABD'de eitim grm subaylar hem darbelerde hem de sonras dnemlerde nemli grevler stleneceklerdir.

Trkiye'den gnderilen 16 kiilik kafilenin her birinin isimlerini maalesef kaydetmiyor tarihler, ancak anlarnda bundan ve 1960'n hemen ncesinde ABD bakenti Washington'da Pentagon'daki NATO Trk Temsil Heyeti ierisinde grev yaptndan sz eden birini tanyoruz: 27 Mays sabah btn Trkiye'yi tok sesiyle uyandrp NATO'ya ve CENTO'ya balyz mesajn veren kii...

'Kozmik oda' vesilesiyle Seferberlik Tetkik Kurulu gndeme oturdu ya, o kurulun daha NATO yesi olmamzdan nce balam faaliyeti erevesinde bugne kadar neler yaptna dair ortala dklen bilgiler arasnda unutulmamas iin, 'btn darbelerin anas' olan 27 Mays'ta bu nemli birimin oynad muhtemel role de dikkat ekmek istedim.

Yarglarn srdrd 'kozmik oda' aratrmas bakalm bu alternatif tarih okumasn dorulayacak m?