Ters para ikamesi terse dnerken

Para ikamesi, bir lkede yaayanlarn o lkenin parasyla ilem yapmak yerine yabanc parayla ilem yapmaya balamalarn ifade etmek iin kullanlyor. Bu durum uzun sre enflasyonla yaam ya da uzun olmasa da hiperenflasyon yaam ekonomilerde grlyor. Yerli paraya kar gven kayb dounca gl yabanc paralar onun yerine ikame ediliyor. rnein Trkiye'de 1980 ve 90'l yllar boyunca yaanan yksek enflasyonun yaratt ekonomik ortam TL'ye kar gven kaybna neden olarak ekonomik ilemlerin ounun yabanc para ile yaplmasna yol amt. Tasarruf sahipleri birikimlerini yabanc para cinsinden tutmaya yneldiler. Arlkl olarak nce dolar ve mark sonra da dolar ve avro deer lm birimi ve tasarruf arac olarak TL yerine ikame edilir oldu.
Ekonomi, enflasyon ksrdngsn krmay baarp bir sre eski dneme gre dk enflasyonla devam ettikten sonra para ikamesi yerini yava yava ters para ikamesine brakyor. Ters para ikamesi, yerli paraya olan gvenin yeniden kurulduu ve ekonomik ilemlerde ve tasarruf eyleminde yabanc parann yerini yeniden yerli parann almaya balad durumu ifade ediyor. Trkiye son drt yl iinde bu olguyu yaad. Yani enflasyondaki d ve beklentilerdeki iyileme, Trk Liras'na yeniden deer lm birimi ve tasarruf deerlendirme arac olma ilevini kazandrd. Bu eilim son drt ylda tasarruflarn deerlendirilmesindeki arln Trk Liras lehine dnmesine yol at.
2006 ylnn sonbaharnda bu eilimin terse dnmeye baladna, yani ters para ikamesinin yeniden para ikamesine dndne, iaret eden bir grnm ortaya km bulunuyor. Henz ekonomik ilemlerin yabanc para cinsinden yaplmas sz konusu deil ya da en azndan gemite olduu kadar dikkati ekecek bir durum yok. Ama tasarruflarn deerlendirilmesinde yabanc para cinsinden bir art grlyor.
2003 ylnda toplam mevduatn yzde 50'ye yakn bir oran yabanc para mevduattan oluuyordu. Yani her 100 liralk mevdutn 50 liras TL 50 liras da yabanc para cinsindendi. 2004 ylnn sonunda bu oran TL lehine nemli oranda deimi her 100 liralk mevduatn 57 liras TL, mevduata dnrken yabanc paraya dnen mevduatn miktar 43 liraya dmt. Bu eilim 2005 ylnda doruk noktasna kt ve yabanc para cinsinden tutulan mevduatn oran yzde 33'e kadar geriledi. Yani mevduatn te ikisi TL, te biri de yabanc para cinsinden deerlendirilir oldu. Bu gelime uzun yllar sonra Trk Liras'nn yeniden eski ilevine kesin olarak dn anlamna geliyordu. 2005 boyunca birikimlerini TL yatrm aralarnda deerlendirenler iyi getiriler elde ettiler.
2006 yl yazndan balayarak ters para ikamesinde nce bir duraklama sonra da gerileme grlmeye balad. Kasm ay itibaryla oran yzde 38'i iaret ediyor. Yani her 100 YTL tutarndaki tasarrufun 38 YTL'lik blm yabanc para cinsinden deerlendirilir olmu. Yaza girerken yaanan dalgalanmann yaratt etkiler ve son zamanlarda ortaya kan dolar aleyhine, avro lehine gelimelerin de bunda etkisi olduunu belirtmemiz gerek. Ama tek bana bu gelimeler bu orandaki terse dn aklamaya yetmiyor.
YTL mevduata verilen faiz, yabanc para mevduata verilen faizle karlatrlamayacak kadar kazanl olduuna gre yeniden para ikamesine dn eilimi, insanlarn ekonomide ilerin eskisi kadar iyi gitmeyecei ve kurun byle devam etmeyecei beklentisini tadklarn gsteriyor. Kanmca nmzdeki gnlerde yksek faizden vazgeip anaparay koruma gds biraz daha artabilir. nk AB ile ilikilerde tahmin edilenden daha ciddi skntlar ortaya kaca anlalyor. stelik cumhurbakanl seiminin iyi ynetilemeyecei de artk genel kabul grmeye balad. Bu gelimeler ters para ikamesinin sonuna geldiimizin gstergesi niteliinde.