Piyasa iktisatlar

Analizleri kur-faiz-borsa geni zerine younlam olan iktisatlara son zamanlarda, biraz da aalama vurgusu katlarak, 'piyasa iktisats' denir oldu.
Geen hafta herkesin gz ABD ve Japon merkez bankalarnn zerindeydi. Bu iki para otoritesinin uygulad faizleri deiirip deitirmeyecei ve nasl bir aklama yapacaklar konusu dnyann her tarafndaki ekonomi ve i evrelerinin odakland konu haline gelmiti. kisi de faize dokunmayp gelecee ilikin cesaretlendirici aklamalar yapnca dnya rahat bir nefes ald ve piyasalar iyilemeye balad. Herkes bu iki kurumun alaca kararn ynn merak ederken ben bu konulara kafa yoran iktisatlara piyasa iktisats diyenlerin bu esnada faizlere deil de nereye baktklarn merak ettim. Acaba pencereden dar m bakyorlard, yoksa birbirlerine mi bakyorlard? Nedense bunu ok merak ettim.
Piyasa iktisatlarnn bir blm dalgalanmann durduunu, bir blm devam edeceini sylerken, piyasaya bakmayan iktisatlar asl dalgalanmann yolda olduunu ne sryorlar. Bendeniz bu grlerin hibirisinin doru olmadn (ya da belki hepsinin doru olduunu), bu tr kriz yaratmayan dalgalanmalar sk sk yaayacamz ve bunlara hazrlkl olmamz gerektiini sylyorum.
Piyasa iktisats olmadn ne srenler genellikle geen yzyln grleriyle yetiip de kreselleme olgusunu tam olarak sindiremedikleri iin bu yzyl eski grlerle yorumlamaya alyorlar. rnein borsa yokmu gibi yapyorlar. Paray, ekonomide gerek etkisi olmayan sanal bir aram gibi gryorlar.
Alm-satm eylemini hl barter ekonomisi erevesinde yorumlamaya alyorlar. Ya da ne bileyim retimin amac tketimin karlanmas deilmi de retim kutsal, tketim israfm gibi analiz yapmaya devam ediyorlar.
Bizler de byle yetitik. Biz ekonomi eitimi aldmzda Trkiye'de borsa yoktu. Vard da yok gibiydi. Ekonomi tam olarak parasallamamt. Birtakm mallar ve zellikle baz hizmetler parayla tanmlanmyordu. Dviz bulundurmak sutu. Olan  kuruluk dviz borsas yeraltndayd, yani karaborsayd. Devlet iki- ylda bir borland iin tahvil ve bono (DBS) diye bir yatrm arac ve yle bir piyasa bulunmuyordu. Faizler serbest olmad iin bankalar mteri ekebilmek iin ikramiye ekilileri dzenliyorlard. Hi kimse beklenti diye bir eyin farknda deildi. retimin nemli blm tarm kesiminden geliyordu. hracat mallarmzn neredeyse tamam fndk, kuru zm, kuru kays, kuru incir, ttn gibi rnlerden ibaretti. Byle bir ekonomik yapda yetien insanlarn serbest faizi, para politikasn, dviz ilemlerini, kur ilikilerini anlamas kolay deildi elbette. Hepimiz, olmayan piyasalar varm gibi anlatan hocalar dinler, anlam gibi yapardk. Hocalar da bilmezdi o piyasalar. Onlar da Batl iktisatlarn kitaplarndan okuyup stnkr anlatrlard bu piyasalar bize. oumuz ekonomiyi, mekanik bir sistem olarak rendik. Gaza bastnda hzlanan, frene basnca duran, yan koymadn zaman sorunlar karan mekanik bir sistem. Ekonominin sosyal bir bilim olduunu renmemize karn beklenti diye bir eyi analize katmay renmemitik. Zaman getike Trkiye ekonomisi da ald, yap deitirmeye balad. Para, kur ve faiz en nemli gstergeler halini ald. Beklentilerin nemi kavranmaya baland. Bizim kuaklardan bu geliimi izleyemeyenler geen yzyln grleri iinde hapis kaldlar. Onlar iin mal retimi her eyden nemliydi. Tketim olmayan yerde retim olmayacan gremediler. Onun iindir ki piyasalar olutuu halde bilgilerini yenilemeyenler hl piyasa yokmu gibi yapyor ve bu konulara kafa yoranlara piyasa iktisats adn takyor.
Keynes'in dedii gibi hepimiz lm iktisatlarn ou artk geerli olmayan dncelerinin etkisi altndayz. Ama bazlarmz bu grlerin esiri.