Bte a ve cari ak ilikisi

Trk Telekom'u alan Oger irketinin yapt 4.3 milyar dolarlk erken deme sonrasnda birok yorumcu bu demenin bte ann olduu gibi cari an da kapanmasnda etkili olacan yazdlar ya da sylediler. Ne yazk ki gerek yle deil.
Yaplan bu 4.3 milyar dolarlk deme bteye gelir olarak kaydoldu. Bte a gelirlerle giderler arasnda gelirler aleyhine oluan farktan olutuuna ve bu tahsilat da gelir olarak yazlp bte gelirlerini artrdna gre bte an azaltaca kesin. Yani yaplan yorumlarn ilk aamas doru.
Cari ak ise farkl bir kavram. demeler dengesi sisteminde cari ak yle hesaplanyor: (Mal ihracat mal ithalat) + (hizmet gelirleri hizmet giderleri) + (dier gelirler dier giderler) +/- cari transferler. Eer cari denge eksi deer tayorsa cari ak, art deer tayorsa cari fazla sz konusu demektir. Trk Telekom iin yaplan deme bunlarn hibirine girmiyor. demeler dengesinde cari dengenin altnda sermaye hesab balkl bir blm daha var. Bu blmn iinde de cari an nasl finanse edildiini gsteren bir finans hesab yer alyor. Finans hesabnn en nemli alt kalemlerinden birisi yurtiinde dorudan yatrm. Yani yabanclarn Trkiye'de yaptklar dorudan sermaye yatrmlarn gsteriyor. te Oger Grubu'nun Trk Telekom iin yapt deme bu kaleme giriyor. Yani yaplan deme cari a azaltan bir deme deil, an finansmann salayan bir deme. Bir baka ifadeyle bu demeyle ak azalm olmuyor ama an bir blm finanse edilmi oluyor.
Bir kez daha vurgulayalm. Trk Telekom iin yaplan deme bte snflandrmas asndan gelir olarak kabul ediliyor ve bte ann azalmasna yol ayor ama demeler dengesi asndan bir finansman kalemi olarak snflandrld iin cari an azalmasna hibir katks olmuyor, yalnzca cari an finanse edilmesine katks oluyor. O nedenle bu deme sonrasnda bte a azalyor ama cari ak aynen devam ediyor.
imdi gelelim bu bir defaya mahsus gelir tahsilatlarna. Bir defaya mahsus gelir tahsilatlar o yla ilikin bte an kapatmaya yardmc olur, ama bir sonraki yla etkisi olmaz. Trk Telekom iin yaplan 4.3 milyar dolarlk tahsilat 2007 yl bte ann dmesine katk yapacak kukusuz. nk bugnk kurdan yaklak 6 milyar YTL bteye gelir kaydedilmi oldu. lk iki ayn bte a 8.2 milyar YTL idi, bu girile ak (Mart aynn etkisinin sfr olaca varsaymyla) 2.2 milyar YTL'ye dm oldu. Bu durumda bte a kapanyorsa sorun ortadan kalkm gibi grnebilir. Oysa iin asl yle deil. lk iki ayda faiz d giderlerdeki art oran yzde 22. Buna karlk devletin dzenli gelirlerini oluturan vergi gelirleri art yzde 6. Yani burada asl sorun faiz d giderlerde ortaya kan ve enflasyon giderildikten sonra reel bazda yzde 15 dzeyinde olan artta. Devlet, giderlerini reel anlamda yzde 15 orannda artrm bulunuyor. Bir defaya mahsus gelir tahsilatlarna gvenerek kamu giderlerinin reel bazda yzde 15 orannda artrlmas gemite yaanan kamu finansman skntlarnn gelecekte de devam edecei anlamna geliyor.
Bte asndan yaplacak ey zaman geirmeden kamu giderlerinin denetim altna alnmasdr. Aksi takdirde 2007 ylnda ortaya kmaya balayan bu seim ekonomisi harcamalarnn gelecek yllarda ekonomiye ok ciddi sorunlar yaratmas kanlmazdr. Trkiye, bu kadar byk boyutlara ulam bulunan cari an bugne kadar sorunsuz olarak tamay bte disipliniyle baard. Bu disiplin de elden giderse cari ak tanamaz hale gelir. IMF'nin son dnemdeki uyarlarnn nedeni budur.