TOPKAPI Saray'nda, getiimiz hafta tam ad "Onbin Yln ran Medeniyeti - kibin Yllk Ortak Miras" olan bir ran sergisi ald. Sergideki eserler tarih ncesinden balyor ve 1925'te Pehleviler'in gelmesi zerine iktidardan ayrlmak zorunda kalan Kaarlar'a kadar olan on bin senelik zaman ierisinde ran'da hkm srm btn hanedanlarn ve kurulmu olan devletlerin medeniyetlerini aksettiriyor.
ran, Cumhurbakan Ahmedinejad'n yrtt "nkleer g" projesinin dnya kamuoyunda tartlmaya baland geen seneden itibaren, eski medeniyetini tantabilmek iin, Bat'da bir dizi kltr faaliyeti balatmt. Mesel, Londra'daki British Museum'da bu senenin ubatnda alan ve haziran ortalarna kadar devam eden "ah Abbas" sergisini yzbinlerce kii gezdi ve bu sergi, ak bulunduu mddet boyunca ngiltere'deki en nemli kltr faaliyetlerinden biri oldu.
Saray'da geen hafta alan ran sergisinde ise, Londra'daki sergiden ok daha zengin bir eitlilik var. Baz objelerin Avrupa'ya gnderilmesine teknik sebeplerden dolay pek ho bakmayan ranl yneticiler, stanbul'a eser gndermek konusunda hibir snrlama getirmediler ve ran mzelerinin en kymetli eserleri Topkap Saray'na yolland. Saray'da muhafaza edilen ran medeniyetine ait eserlerin de gelenlere ilve edilmesi ile, ortaya geen hafta ziyarete alan ok zengin bir sergi kt.
Topkap Saray Mzesi Bakan Prof. Dr. lber Ortayl'nn neredeyse eyrek asrdan buyana hayali olan ran Sergisi'ni hayata geirebilmek iin nasl aba gsterdiini en yakndan bilenlerden biriyim. lber Hoca, serginin masraflarn karlayabilmek iin stanbul'un zenginlerine uzun seneler dil dkt, bol bol vaad ald ama i demeye gelince verilmi szlerin hepsi unutuldu. Serginin imdadna neyse ki stanbul 2010 Ajans yetiti, gereken mebln bir ksmn onlar verdiler ve bu sayede hem sergi alabildi, hem de tuhaf sokak elencelerini yahut ucuz mahalle konserlerini "Avrupa Kltr Bakenti Etkinlii" olarak grmeye meyilli olan ajans, bir yerde belki de en hayrl iini yapm oldu.

GRGL KRATRLER

Kratrleri dier baz meslekdalar gibi bir TV kanalndan tekine, bir gazeteden dierine kouturmadklar ve "Hereyi ben yaptm, bu sergi tamamen benim eserimdir" cinsinden grgszce iler etmedikleri iin, bu ok nemli sergi basnda gerektii alkay grmeyebilir. Ama unutmayn: ran sergisi "yolunuz o taraflara dtnde uramaya allacak bir etkinlik" deil, "mutlaka grmeniz gereken bir kltr faaliyeti"dir.
Sergiyi cidd ekilde gezdiinizde, nnze kacak tlsml ve aaal bir medeniyet, iki noktada mutlaka dikkatinizi ekecektir:
lk farkedeceiniz, ran'n bizde birok kesimin imdi zannettii ekilde bir "sarkl mollalar rejimi"nden ibaret olmad, ardnda binlerce senelik ok zengin bir medeniyetin bulunduudur. ran'n Bat'nn gznde Afganistan yahut Irak gibi ucuz bir lokma olmamasnn sebebi de, ite bu kltrel arka plandr.

DARISI, KREMLN'N BAINA!

Daha sonra, slamiyet sonras ran'nda, 1920'lere kadar hkm sren hanedanlarn ranl deil, Trk olduklarn grrsnz. Bin ksr sene boyunca ran'a hkim olan Seluklular, Celyirliler, Timurler, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Safevler ve Kaarlar, hepsi, anadilleri Trke olan Trk ailelerdir. Dolaysyla, Topkap Saray'ndaki "Onbin Yln ran Medeniyeti - kibin Yllk Ortak Miras" sergisi aslnda sadece ran kltrnn deil, ayn zamanda bir ksm gemi asrlardaki parlak Trk medeniyetinin eserlerini gsteren bir "Trk Sergisi"dir.
midim, gren ve anlayan gzler iin byle bir sergi ap ok gzel bir de katalog yaynlayan Prof. lber Ortayl'nn, hayalindeki bir baka ii daha yapabilmesi, yani Kremlin Saray'ndaki hazineleri de stanbul'a getirerek "Trk-Rus Sergisi"ni aabilmesidir.