Trkiye'nin gnlerden buyana mral sakininin deitirilen odasnn metrekaresine ve fayans saysna kilitlenmesi, bana eski devirlerdeki mahkmlar, hatta terr suuyla deil, siyasi sebeplerle hapse den devlet adamlarnn zindan hikyelerini hatrlatt. te bunlardan biri; 1884'te hapiste canndan olan bir babakann, Midhat Paa'nn zindan gnlnden baz blmler: Paa, baz mahkmlarn ayaklarndaki pranga yznden donlarn bile deitiremediklerini yazyor.

MRALI'nn sakini hapishanedeki odasnn deitirilmesinden sonra avukatlarna "Alt metrekarede kalyorum, beni lm kuyusuna attlar" deyince Trkiye, mahkmun nakledildii yeni odann yzlmn tartmaya balad. imdi, Abdullah calan'n kald odann metrekaresi, penceresinin boyu, hatt yerdeki fayanslarn adedi hesaplanyor.
Bu tartmalar, bana zindana dm sadrazamlarn, yani eski zamann baz babakanlarnn kbetini hatrlatt. Eskiden ok sayda sadrazam da zindana atlmt ama mahkmlarn kbetleri konusunda o devirlerle bugnler arasnda nemli bir fark vard: Biz eskiden ieri attmz babakanlarn yahut teki devlet adamlarnn hapisten canl kmalarna pek izin vermez, meseleyi bir punduna getirip hallediverirdik. Hatta, koskoca paalarn, sakladklar servetlerinin yerini sylemeleri iin, hapishaneye gnderilmelerinden nce ikenceye uradklar bile olurdu.
te zindana atlm sadrazamlardan bir rnek; Midhat Paa...
Paa, Sultan Abdlhamid'in sadrazam yani babakanyd. Sultan Abdlziz ile Beinci Murad'n tahtlarndan indirilmelerinde barol o oynamt ve Trkiye'nin 1876'daki ilk anayasasnn da mimaryd. Ama, zamannda kaleme alnm tarihlerin yazdna baklrsa etrafna biraz tepeden bakar, "Ben olmasaydm memleket oktan batmt" diye konuur, hatt baz meclislerde "l-i Osman (Osmanolu) oluyor da niin l-i Midhat (Midhatolu) olmasn?" gibisinden szler bile eder, yani Osmanl Hanedan'nn yerini kendi kuraca hanedann almasnn mmkn olduunu da sylerdi.
Tahtta oturan hkmdarn byle konumalardan ikillenmesi de tabii idi ve Abdlhamid de ikillendi. Gc tam olarak ele almasndan sonra eski bir defteri at ve 1876'nn 30 Mays'nda tahtndan indirilen ve birka gn sonra da canna kyd aklanan amcas Abdlziz'in kann dava etti. Sabk hkmdarn katledildiine inanyordu ve Yldz Saray'nda bu davaya bakacak hususi bir mahkeme kurdurdu. Zanllar arasnda o srada zmir'de vali olan Midhat Paa da vard, Paa tevkif edileceini renince hemen oradaki Fransz Konsolosluu'na snd. Ama sarayn basksyla kabul edilmedi, mecburen teslim oldu ve tevkif edilerek gemiyle stanbul'a yolland. Yldz'daki mahkemeye kartld, mahkeme 1881 Mays'nda dokuz kiiyle beraber Paa'y da idama mahkm etti.
Abdlhamid, idam cezalarn mebbed hapse evirdi, mahkmlar bugn Suudi Arabistan'n snrlar iinde bulunan Taif ehrine gtrlp bir kaleye kapatldlar. Paa burada 1884'n 6 Mays gecesi boularak ldrld ama lm emrini kimin verdii bugne kadar hibir zaman anlalamad.
Bu sayfada, Midhat Paa'nn Taif'te kaleme alp stanbul'a gizlice gnderdii ve lmnden seneler sonra "Mir't- Hayret" yani "Hayret Aynas" ismiyle yaynlanan hatralarndan zindan gnlerinin anlatld baz blmler yeralyor. Okuyun ve vakti zamannda hapse den babakanlarn ektikleriyle imdi hapiste olanlarn hcrelerini beenmemeleri zerine kopan kyameti siz deerlendirin...


ldrlme korkusundan hacca bile gidememilerdi
TE, Sadrazam Midhat Paa'nn kaleminden imdi Suudi Arabistan'n snrlar ierisinde bulunan Taif ehrindeki zindanda yaadklarnn bir ksm:
"...Taif'e yollanan mahkmlar arasnda bulunan benim hitabet gcmden, Mahmud Paa'nn da servetinden ekiniyor ve kap Avrupa'ya snmamzdan endie ediyorlar. Bu sebeple muhafazalarmza bizlere kar son derece dikkat ve zen gstermeleri emredildi ve salam bir yere kapatlmamz gerektiine karar verildi. ok eskiden Msrllar tarafndan yaplm olan askeri bir binann bitiiindeki iki katl ve kerpiten bir baka binaya konduk.
Saray, mahkmlarn yiyecek ve giyecek ihtiyalarnn karlanmasn emretmiti. nce ah bulundu, sonra berber ve saka gibi birka hizmetkr tayin edildi. Ama Taif'e geliimizin otuzuncu gnnde benim, Mahmud ve Nuri Paalar ile eyhlislm Hayrullah Efendi'nin dnda kalan btn mahkmlarn ayaklarna pranga vurulmas emredildi. Bamzda bulunan Kelleci Mustafa Efendi ile bir yzba bir gn yanlarnda birka demirciyle gelerek mahkmlar prangaya vurdular. Ayaklara geen iki halka eklinde olan ve halkalar birbirine balamak iin aralarnda 45 santimlik bir demirin takl olduu prangalar ekile ve rs zerinde vurularak perinlendi. Ayana bu demirler geirilen zavalllar artk yrmeleri bir yana, oturamyor ve hatta don bile deitiremiyorlard.
...O srada hac mevsimi yaklamt. Hacca gitmemize izin verilmesini istedik ve isteimiz her nedense hemen kabul edildi. Ama dier btn isteklerimiz hep reddedilirken hac arzumuzun kabul zihnimizde phe uyandrd. Yolculuk srasnda bir suikaste uramamz yahut sahte bir kazaya kurban gitmemiz ihtimalinin bulunduunu hatrladk ve Mekke'ye gitmekten bir bahane ile vazgetik.
...Aradan bir mddet getikten sonra Taif'e tayin edilen yeni vali, vcutlarmz ortadan kaldrmak iin acele etmeye balad. lk i olarak taynlarmz tamamen kesti ve ahlarmz ald.
Uaklarmz da gnderildikten sonra ben bir gn hasta yatamda srtmdaki bann arsyla urarken yanma bir binba geldi ve hapishanedeki yeni uygulamay gayet sert bir lisanla anlatt. Askere sabah-akam verilen orba ve sebze bundan byle bizlere de karavana eklinde verilecekti. ardan yiyecek aldrmamz yasaklanmt ve karavana ile yetinecektik. amarlarmz da artk eskisi gibi darda ykanmayacak, herkes kendi amarn kendisi ykayacak ve kimsenin yannda kt, hokka, kalem ve yazl evrak bulunmayacakt.
...Her bir karavana sekiz kii tarafndan paylalyor. imdi sabahlar orba, akamlar da turp yapra vesair eylerden yaplm iki tencereyi getirip nmze koyuyorlar. Herkes bana toplanyor, alktan halsiz kalm olanlar zar-zor bireyler yerken bazlar da nceden sakladklar ekmekle yetiniyorlar.
Paras olanlar sabun ve kmr alp su styor, amarlarn bu su ile ykyor, paraszlar ise ilerini kll su ile hallediyorlar. Ben zaten dilerim olmad iin, sadece tirit yiyebiliyorum.
...Arkadalardan ounun hi paras yok. Mahmud Paa'yla beraber bir ksmna don ve fanila veriyoruz ama yrtklar yamamak ve ayakkab bulmak iin paraya ihtiyalar oluyor.
...Mahkmlar arasnda binba ve albay rtbesinde olanlar var. Bunlar ellerine verdiimiz be-on kuru ile ardan bez aldrp donlarn ve gmleklerini kendileri dikiyorlar. Ama gene de paraya ihtiya duyuluyor. Mahkmlarn yardan fazlas orulu olduklar iin zeytin ve zm gibi zaruri maddeler gerekiyor. Durum byle devam edip gider ve ailemden 40-50 lira gelmez ise gm su tas ve saat gibi eyalarm satmaya mecbur olacam ve bunun nasl bir rezalet yaratacan dnyorum."