svire'de 'Drt Minare'
svirede minare referandumu Bat demokrasilerine ilikin bir sorunu, bir kez daha, gn yzne kard. Bu gerek udur; Bat demokrasileri, farkllklar bir arada yaatabilme iddiasnda zorlanyorlar. Aslnda bu ok artc deil, zira farkllklar kavgasz bir arada yaatmak, insanlk iin her zaman zorlu bir snav oldu, modern demokrasi medeniyeti de bir istisna deil.   
Dahas, Bat demokrasilerinin tarihleri (sanlann aksine) bu snavn ok da baarl rnekleri olmadklarn gayet iyi izah eder. Bugn Bat demokrasi standart dediimiz ortam, ancak kinci Dnya Sava sonrasnda, yani Bat Avrupa savala, kavga ve ekimeyle farkllklar asgariye indirdikten, toplumlarn azami lde trdeletirdikten sonra mmkn oldu. Mslman gmenlerin Bat Avrupa lkelerinde yaamaya balamasyla bu trdelik ilk kez ciddi biimde bozuldu. Bu noktada sorunlar balad. 
Demokratik geleneini okkltrllk siyaseti ile perinlemeye alan ngilterede bile, Mslmanlarla birlikte yaama pratii sorunlu hale geldi. okkltrllk politikalar sadece sac evrelerden deil, liberal ve sol evrelerden de sorgulanmaya balad. zellikle kadn hareketleri, farkl kltrlere sayg adna Mslman gmenlerin kadnlara bask uygulamasna gz yumulmas imknna kar galeyana gelmi vaziyette. Nitekim, svire referandumunda, yasak tavr gsterenler sadece sac-rk evreler deildi. Batda, sol ve liberal evrelerin bir ksm, ayrmc davranlar slamofobi erevesinde eletirenlere kar slamofaizm teziyle kyorlar. Onlar da dierlerini, ayrmcla kar durmak adna baskc, kktendinci evrelerle ibirlii yapmak ve zgrlklerden tavizle suluyorlar. sviredeki referandumda tm bu tartmalar erevesinde geti. 
Demokrasi ile zmek iddias gibi, ly laiklik/seklerlik anlay erevesinde halletmeye almann da snrlar olduu grld. Son olarak, Avrupann belirleyici kltr Hristiyanlktr 
diyenlere kar, din ile siyaseti sonuna kadar ayrmalyz, dini sembollerin kamu alannda ii yok diyenlere, Berlusconi, sekiz Avrupa lkesinin bayranda ha olduunu hatrlatt. 
Bat Batdr, Douda Dou, bu gerek deimez, herkes kendi evine! demiyorum. Bunu demek yeni bir ortaan kapsn amak olur. Sadece, Bat medeniyeti, demokrasi, laiklik dediimiz 
kavramlarn sihirli formller deil, hayata gemesi iin ok zorlu snavlarn gerektiini hatrlamak, bugnn koullar iinde bu kavramlar derinlemesine yeniden tartmak, dnmek zorundayz diyorum. 
Dier taraftan, gerekten de, demokrasilerde, ikidebir referanduma gitmek yol deildir. Dahas, bu yol nihayetinde, temsili ve ilkesel demokrasi anlayn ounluk raconuna feda etmektir. Ancak, referandumlar, kamuoyu yoklamas olarak dikkate alabiliriz. Nitekim, ABnin siyasal yaplanmasnda da, ne zaman referanduma gidilse, kar dalgalarn ykselii ortaya kt iin, kritik konularda referandum yoluna gidilmemesi tedbiri gzetiliyor. 
Ama dier yandan, her lkede siyasi partiler, doal olarak kamuoyu eilimlerini dikkate alma ihtiyacyla hareket ediyor. Avrupa politika sahnesi, giderek sa ve ulusal siyasetlere kayyor. zellikle, i kamuoyuna ynelik ulusal siyasetlerin ne kmas, son Avrupa Birlii Bakanl seiminde, uzun boylu tartma yaratt. Bu adan, svirede olanlar, svirenin AB dnda bir lke olmas ile aklayp, savuturmak da mmkn deil. 
zetle, bir insanlk deneyimi olarak, Bat Avrupa demokrasi standardn nemsemek ve dolaysyla bu standart zorlayan gelimeleri yadrgamak durumundayz. O nedenle, svire referandumunu enine boyuna sorun etmek gerekiyor. 
Ancak, bunu, demokrasi, uygarlk, insanlk meselelerine dair, bugn mevcut olan Avrupa demokrasi pratiinin tesinde, onun sorunlu yanlarn aan, bir siyaset ufku erevesinde yaparsak, Avrupa dndan gelen tepkinin, orada da ie yarayacan dnyorum. 
Ve nihayet, her zaman ifrat-tefrit salnmndan korkarm. Avrupa medeniyetini, demokrasi standardn sorunsuz bir model, sihirli bir forml olarak gren Bat veya Avrupa tapnmacln her zaman sorunlu buldum, kar ktm. Ancak, Avrupann karanlk yz kendini her gsterdiinde, hzla dier uca savrulup, Bat dedikleri ite bu Hal medeniyeti noktasna yaklalmas ihtimali beni tedirgin ediyor.  
Dokuzuncu senfoni ile adalk kutsamasndan bezip, cidden kayg verici bir ayrmclk  rnei zerinden de olsa, svirede drt minare, te git Bat, te git! trks yakmayalm.