Ordu Valisi, erkeklerin ayakta iemesini istemedii iin Ordu ili ve ilelerinin tm camilerinde pisuarlarn kaldrlmas talimat vermi. Neden byle bir uygulamaya giritiini soranlara aklama olarak salk ve din gerekelerini dile getirmi . Ordu valisi Ali Kaban hacym. Allah kabul etsin. Sonuta, bir valinin hac ya da dinsiz olmasnn grevi asndan bir nem tad ne srlemez.
Ordu Valisi, inanc ne olursa olsun yasalar uyarnca bir ilin ynetilmesinden sorumlu. Grevi Ordu iline hizmet etmek. Hayat zorlatrmakla deil kolaylatrmakla ykml. Bu balamda din bilgini olup olmamas da bir nem tamyor. Demokratik bir lkede, laik bir lkede, ynetenlerin neye inanp inanmadklar, ynetim biimiyle ilgili bir konu deildir.
Gelin grn ki bizim valimiz, belli ki inanlaryla ynetim iini birbirine kartrm. Onun inancna gre erkeklerin ayakta iemesi mekruh yani ktym. Olabilir, inanlara sayg gsterilmesi elbette ki gereklidir. Vali kendi inand uygulamay bir kamu yasa haline getirmek amacyla mftden fetva almay gerekli grm.
Ordu l Mft vekili Veysel ak, camilerdeki pisuarlar nasl skp attklarn yle anlatyor: Sayn valimizin byle bir talebi oldu, biz de uygun bulduk. Yani salk asndan, hijyen asndan ayakta su dkmek, prostat kanseri gibi hastalklara yol ayor. Din asndan da mekruh saylyor. Vali beyin de bir talimat oldu. Biz de deerlendirdik. Toplantda grtk ve bize ait, bizim denetimimizde olan camilerdeki pisuarlarn kaldrlmasn talep ettik. Belediyeye ait, umuma ait tuvaletlere biz karmyoruz.
***
l mftvekilinin kendini din grevlisi olarak m, yoksa doktor olarak m alglad konusunda bir kararszlk iinde olduunu gzlemleyebiliyoruz. Ayakta iemenin prostat kanserine yol at gibi bir saptamada bulunmaya neden ihtiya duyduunu, bu saptamay hangi eitim birikimine dayandrdn anlamamz ok zor.
Dinen mekruh ifadesinin hangi kitaba, hangi tarihsel bilgiye dayandrldn anlamamz bile zor. Kald ki, dini inanca gre byle dnlse bile, pisuar skmek gibi sert ve dier insanlarn yaamna mdahale eden eylemlere giriilmesine bir aklama getirmek zor. Ayrca, erkeklerin alaturka tuvaletlerde i yapmasnn daha byk bir pislik yaratt da sr deil.
Dinin, tuvaletle, ile bu kadar yakndan ilikilendirilmesi de olduka tuhaf. Alafranga tuvalet, alaturka tuvalet uygulamasnda da bazlar bunu bir inan meselesi haline getirmi durumdalar. Baz belediyeler, belediyelere bal birtakm kurumlar baz alanlardaki alafranga tuvaletleri skyor, yerine alaturka tuvaletler yapyorlar.
Bu gibi konularda herkes bireysel tercihini yapmakta sonuna kadar zgrdr. Geleneklerine balsndr, yle grmsndr, yle srdrmek istiyorsundur, buna kimse karamaz. Sorun kamu alanna mdahale edilmeye balanldnda ortaya kyor. Tuvalet kullanmnn, belli bir yetkili makamn ngrd ve dayatt ekilde gerekletirilmesini istemek en kibar ifadeyle komik. Kald ki lkemizdeki umumi tuvaletlerin kullanm tarznn hangi standartlarda ve koullarda olduunu biliyoruz. Tuvaletlerdeki temizlik standartlarnn bat ile aramzdaki en nemli farklardan birisini oluturduunu sylemek bile mmkn. Doudaki Mslman lkelere gidildiinde daha da utanlacak bir tabloyla yz yze geliniyor. Ksacas, Trkiyenin de, Ortadou uygarlnn genelinin de, bu konuda vnlebilecek ya da model alnabilecek bir durumda olduundan sz etmek imknsz.
***
Trkiyenin gndelik hayatla ilgili temel sorunu olarak sunulan mahalle basks belki de iddia edildii kadar yaygn ve etkin deil. Ama devlet basksn her zaman ciddiye almak gerekmitir, imdi de bu geerli. Baz devlet grevlilerinin kendi inandklarn, ya hibir kural veya kitap dinlemeden, ya da kitabna uydurarak dayatmaya kalkmalar sorunundan bir trl kurtulamyor bu lke. Bu sorun, yaamn birok alann etkilemeye yani kapsama alan ok geni bir sorun olma zelliini gstermeye devam ediyor. Bu tr zaptiyeler, Trkiyenin demokratikleme ve zgrleme srecini ciddi dzeyde engelliyorlar.
Bir idarecinin kendi inan ve geleneklerini dayatmas, tam da u anda tartmalarn odak noktasna yerlemi olan devlet despotizminin bir baka versiyonu olarak deerlendirilebilir. Seklerlik ve modernizm adna da olsa, inan, din ve gelenek adna da olsa, belirli bir davran ve yaam modelinin dayatlmas adala ve zgrle aykrdr. yle giyinirsen kamusal alana giremezsin diyen zaptiye ile, ayakta ieyemezsin, skerim senin pisuarlarn diyen kafa arasnda zde bir fark olmadn syleyebiliriz. Her ikisi de yasak, her ikisi de dayatmac.
Tek bir yaam tarzn ve yaam anlayn dayatan, oulculuu sindiremeyen dnce tarzndan her zaman ok ektik. Benzer makamlarda oturanlar, belki de ayn adamlar, bu kez de, modernizm gerekesiyle deil din, iman gerekesiyle yasak alanlar yaratyorlar.