Sabahn erken saatinde cep telefonuma gelen mesaj Yunanistandaki seimleri solcularn kazandn bildiriyordu. PASOK lideri Papandreu, komu lkenin yeni babakan olacakt. Yani solcular, saclar yenerek iktidara gelmilerdi.
Bizdeki sol zerine dncelere daldm tekrar... Sol, bizde sanki yzyldan bu yana seim kazanamyordu. Bir arkadam yle dedi: Trkiyede sol mu var ki? Trkiyede kendisini solda tanmlayan sosyal demokrat partilerin tamamnn devleti ve milliyeti olduunu biliyoruz. Evrensel ller iinde bir sol-sosyal demokrat partinin lkemizde bulunmad gerei, giderek daha geni kesimler tarafndan fark ediliyor.
Denebilir ki, dier lkelerdeki sol partiler de milliyetilikten arnm deiller. rnein Yunanistanda seimleri kazanan PASOKun da milliyeti olduu ne srlebilir. Bu balamda, Yunan sosyalizminin samimiyeti de tartmaya alabilir.
Ancak Yunan solunun ve Avrupa solunun birok konuda daha demokrat, daha evrensellie yatkn bir izgi izlediini rahatlkla syleyebiliriz. PASOKun milliyetilik boyutu, bizim solculardan farkl olarak, devletilie ve militarizmle mesafeli olan bir boyuttur.
Merkel, Sarkozy gibi Avrupa sann nde gelen isimleri, yabanc dmanl, Trklere dmanlk gibi konularda ittifak iindeler. Yunanistanda solcu Papandreu Trkiye ile ilikiler, Kbrs sorununun bar zm noktasnda sac Karamanlise gre daha olumlu bir izgiyi savunuyor. Kbrsta Annan Plann da PASOK desteklemiti.
Genel olarak, Avrupada sol partiler, o lkelerde yaayan aznlklara, yabanclara, gmenlere kar dier partilere oranla daha olumlu bir tutum gsteriyorlar. Avrupada yabanc dmanlnn ncln sac partiler yapyorlar. Bu sac
partiler Trkiyenin AB yeliine kar da daha olumsuz bir tutum iindeler. Btn bunlar artc eyler de deil, tam tersine, sa ve solun evrensel/genel tanmlaryla uyumlu olan eyler.
***
spanya, Portekiz ve Yunanistan uzun yllar askeri ynetimlerin, militarizmin acsn ektiler. Bu ac, byk bir hesaplamayla sona erdi. Bu lkeler, askeri ynetimleri, onlarn brakt kurumlar temizlediler. Bu temizliin ban da bu lkelerdeki sosyalistler, sosyal demokratlar ve komnistler ektiler.
Trkiyedeki sol hareket ise bu alanda kark ve karmak tutumlar gsterdi. CHP zaten devleti ve militarist bir gelenekten geldii iin darbelerin pek uzanda durmad. 12 Mart 1971 askeri darbesine kar Blent Ecevitin k, geleneksel CHPden bir kopu anlamna geliyordu. Bu kopu ok uzun srmedi. CHPnin izgisi 12 Eyll 1980 askeri darbesinin de etkisiyle, aslna, militarizmin savunuculuuna dnt.
CHP, bugn militarizme en yakn siyasi akm olarak ne kyor. Bu lkenin farkl renklerine olan yaklam asndan da CHPyi bir sol parti olarak deerlendirmek imknsz. DSPnin de bu balamda CHPden farksz olduunu sylemek mmkn.
Trkiye sosyalist hareketinin nemli bir arl, ne yazk ki milliyetiliin, militarizmin, devletiliin, brokratik elitizmin, statkonun yan banda duruyor. Bu genel tablo iinde baktmz zaman Trkiyede evrensel standartlar iinde bir sol hareketten sz etmek elbette ki mmkn grnmyor. lkemizdeki sol hareketler Avrupa solu arasndaki temel ayrm noktasnn militarizm ve demokrasi konusu olduu tezi, her geen gn kendini yeni rneklerle doruluyor.
Blent Ecevitin 1971 askeri darbesine kar kmas ve anti-militarist bir izgiyi savunmas CHPnin evrensel sol hareketle temasa gemesine neden olmutu. imdiki CHP, o mirasn zerinde Sosyalist Enternasyonalde yer alyor. Bugn ise dnya sosyal demokrasisi CHPyi kendi paralar olarak grmyor.
u anda Trkiyede sol hareket iktidar aday deil. Yakn zamanda da olacak gibi grnmyor. Trkiye bir deiim yaarken, temel konularda yeniden yaplanma gerei duyarken, sol hareketin bunun dnda kalmas kaderin ve yeni koullarn ironisi olarak m grlmeli, yoksa zaten bizdeki sol deildi ki diyerek normal mi karlamal? sorusu zerine kapsaml olarak dnmekte yarar grmekteyim.
***
Yunanistanda yllar nce tank olduum bir olay burada bir kez tekrar ederek ne demek istediimi rnekli aktarmak niyetindeydim. ounluu Avrupada yaayan bir grup yurttamzla Atinadaydk. Trkiye Bykeliliini de ziyarete gittik.
Bykeliliin giri blmndeki masann zerinde Kenan Evrenin bykeliye imzalad fotoraf duruyordu. Hatrladm kadaryla, yl 2000 civarnda olmal. Askeri darbenin zerinden 20 seneye yakn zaman getii halde, demokrasiyle ynetildii sylenen bir lkenin bykeliliinin eref masasnda bir darbecinin fotoraf yer alyordu..
O tarihlerde, Yunanistanda 1974 ylnda yklan askeri darbenin nde gelen iki liderinden birisi cezaevinde lmt. Dieri, 20 yldan fazla bir sredir cezaevinde yatmaya devam ediyordu. Cezaevinde len darbecinin cenazesine katlan bir milletvekili, sac Yeni Demokrasi Partisinden ihra edilmiti.
Biz darbe anayasasyla ynetilmeye devam ediyoruz. Deiiminin nndeki en byk engel de ne yazk ki kendilerini solcu diye tanmlayanlar. Ve ac olan u ki, bu gerei dile getirmeniz, onun deiimi konusunda somut bir katk da salamyor.
Halka gvenmeyen, militarizme, devlete, iktidara ve elitlere yaslanan bir solun, toplumun desteini almasn beklemek, zaten gerekilikle badamaz.