Dindarlk ve laiklik

SABANCI niversitesinden Prof. Ali arkolu ve Prof. Ersin Kalaycolunun yapt aratrma muhafazakrln ve dindarln arttn gsteriyor. Ayn akademisyenler daha nce de aratrma yaptklar iin, nereden nereye doru deimekte olduumuz konusuna da k tutuyor.
Aratrmaya gre, dindarlmz alglama tarzmz bakmndan, Katolik lkelerle ayn eksende gzkyoruz. Buna ABD gibi dindar bir toplumu da katmak mmkn.
Dindar toplumun demokrasi iinde yaayabileceinin Batl rnekleridir bunlar.

Siyaset ve din
Bulgulardan birtakm metodolojik sonulara varmak mmkn diye dnyorum.
Dindarlk ve muhafazakrlama artm ama mesela eriat isteyenlerin oran geen on ylda, yzde 26dan imdilerde yzde 10a inmi!
28 ubat merhum Ahmet Taner Klalnn deyimiyle topyekn sava amt. 28 ubatn ikinci ylnda, 1999da eriat isteyenlerin oran yzde 26 imi, AKP iktidarnn 7. ylnda yzde 10a dm!
Nitekim 28 ubatn ceberut basklar deil, gelien demokratikleme daha iyi sonu vermi.
Metodolojik sonu: Demek ki, Dorinda Outramn belirttii gibi, siyasi g her eyi belirleyici deildir; dogmatik analizler yanltr, sosyolojik faktrler daha nemlidir.

zgrlk, din laiklik
Toplumda her kesim iin zgrlemenin gelitii grlyor. Laik kesimde hayatlarn serbeste yaadklarn syleyenlerin oran 2006 ylnda yzde 79 imi, 2009 ylnda yzde 86ya km! Laik hayat tarzna bask olmadn syleyenlerin oran yzde 83ten yzde 87ye ykselmi.
br tarafta da yle... Dinini zgrce yaadn syleyenlerin oran 2002 ylnda yzde 63 imi, bugn yzde 78e km. Bu iyileme alglamas, trban yasan dine bask simgesi olarak grenlerin yzde 70lerdeki orannda da yzde 6 civarnda azalmaya yol am.
Gerekten trban eskisi kadar tartmyoruz.
Demek ki, laiklerin ve dindarlarn zgrl, birbiriyle elimeden, birlikte geliebiliyor! Bunu, demokrasiyi yaayarak, tecrbeyle rendik.
eriat getirmesinden korkulan AKP iktidar dneminde, tam aksine, seklerleme hzlanm! 
Metodolojik sonu: Martin Lipsetin yazd gibi, bir toplumdaki genel demokratikleme ve liberalleme dinamikleri, genelde, her kesimin zgrln geniletiyor.

Sorun ne?
Bu olumlu gelimelerin yannda, tekine kar hogrmzn yetersiz olduu, hatta belki de azald sylenebilir. Korkular azald halde siyasi kutuplamann giderek sertlemesi de bunun bir tezahrdr.
Prof. Fuat Keymann tespitine katlyorum: Muhafazakr, yani farkl olana kapal tavr eilimi, sadece dindarlarda deil, laik ve etnik evrelerde de artyor.
Onlar da kendi alglarnda kendilerinin muhafazakr oluyorlar.
Bu ciddi bir alarmdr.
Piyasa ekonomisinin gelitirdii pratik rasyonelleme ile demokrasinin gelitirdii zgrlk tatmini gemiimizden gelen din-laiklik gerilimini zm yoluna koymu gzkyor. Piyasa ekonomisine ve demokratiklemeye devam...
Ancak dnyada da postmodernizmi yaratan psikolojik ve sosyolojik faktrlerin bizde de bir tr yeniden kabileleme iaretlerini ortaya karmaya baladn dnyorum ve kayg duyuyorum.
Siyaset sert kavgalarla bunu krklemekten saknmal, uzlama rnekleri ortaya koyabilmelidir.