Birbirlerine kelimelerle dokundular
* Yasemin ongarn bu yazs YA DA kesinde deil, EX LIBRIS / DNYA BUNLARI OKUYOR adl kede yaymlanmtr. 

*** 

Sevgilisinden gelen elektronik postay, kars ya da dier sevgilileri grmesin diye alelacele silen adamlarla, internetteki fotorafn beenip yazmaya balad bir erkekle bilgisayar banda baslnca, kocas ya da sevgilisi tarafndan baklanan kadnlarn yar-ak dnyasnda, zarfla mazruf arasndaki o ok zel gerilimin nasl bir anlam olabilir? 

Elektronik iletiim sayesinde, meyilleip etleip es-em-esleerek srdrdmz bu postmodern mahpus hayatnda, sabrszlkla beklenen, heyecanla okunan, zenle istiflenip mr boyu saklanan; harfleri, yazann hisleriyle titremi, sayfalarna okuyann nefesi sinmi slak imzal mektuplarn yeri var m? 

En son, bundan on ay kadar nce, mrekkebiyle, kdyla gerek bir mektup yazdm ben. 

Gerek bir mektubu, en son ka yl nce aldm hatrlamyorum. 

Uzunca bir sredir, doymak bilmez bir itahla, eski zamanlara, baka hayatlara ait yazmalar okuyor olmam galiba biraz da bu yzden... 

imdeki, adn koyamadm bu eksiklik hissinin, neye ve niin duyduumu tam bilemediim bu zlemin nesnesi, mektuplarla ilerleyen bir ilikinin o ok zel mesafesi ve mahremiyeti belki de. 

Elimdeki kitap, byle bir ilikiyi anlatyor. 

Mekn mektuplar olan bir iliki bu; ok tutkulu, ok samimi, ok mesafeli bir iliki. 


iirlerim nefes alyor mu 

Kadn, ocuk ve deli... Kadn sadece beyazlar giyen bir mnzevi... Kadn, bir air. Erkek, cesur ve devrimci... Erkek, Petrarkn sonelerini ngilizceye kazandran bir evirmen, kleliin kaldrlmas iin mcadele eden bir edebiyat eletirmeni... Erkek, bir rahip. 

1862de, kadn yazyor ilk mektubu... Henz otuz bir yanda. 

Yirmi drt yl boyunca, aralksz bir mektuplama balyor bylece; 1886da, kadn elli be yanda lnceye dek sryor. 

Yirmi drt yl boyunca, sadece birka kez gryorlar. 

Yirmi drt yl boyunca, sadece kelimeleriyle dokunuyorlar birbirlerine. 

Kadn, adamn orman ccesi, byk ak, ilham perisi, varlk nedeni oluyor. 

Adam ise kadnn ilk okuru, tek klavuzu, yenilmez kudreti... 

lk mektubunda, drt iirini gnderdii adama Nefes alyor mu msralarm diye soran kadn, adamn cevabnda, yeniliin cokusuyla gelenein tutukluunu birarada bulacak, adamn tavsiyesi zerine iirlerini yaymlamay memnuniyetle ertelerken, bir yandan da, adamn verdii cesaretle, rtbesi yalnayak bir air olarak inatla srdrecektir yazmay. 

Bu olaanst iirler, ancak lmnden sonra, adamn giriimiyle yaymlanacak ve bu sayede, edebiyat dnyas kk dev kadnna kavuacaktr. 

Evet, Emily Dickinsondan sz ediyorum. 

Evet, Thomas Higginsondan sz ediyorum. 


yi ki ona yakn yaamyorum 

Brenda Wineapplen Alfred A. Knopf yaynevinden kan White Heat: The Friendship of Emily Dickinson and Thomas Wentworth Higginson (Beyaz Is: Emily Dickinson ile Thomas Wentworth Higginsonn Dostluu) adl kitab, birbirinden ok farkl ve ok uzak iki insann mektuplarla birbirine balanmasnn hikyesi... 

Emily, iirlerini Thomas okusun diye yazyor; Thomasn sokaklara taan siyasi kavgas, enerjisini evine kapanan Emilynin msralarndan alyor. 

Ktrm ve souk bir kadnla aksz bir evlilik yapan Thomas, karsna sadk olduu iin deil sadece, Emily gibi bir deli ile birlikte olmaktan korktuu iin de mektuplara hapsediyor aralarndaki ilikiyi. 

Nitekim, yllar sonra kars lnce, Wineapplen deyiiyle pastel renkli gen bir kzla evleniyor Thomas... 

Emily ise, dnemin nl muhafazakr hkimi Otis Lordla birlikte oluyor. 

Thomas da Emily de zlyor buna ama ikisi de baka trlsnn mmkn olmadn biliyor. 

Sekiz yl sadece mektuplaarak birbirlerinin srda olduktan sonra, ilk kez bulutuklarnda, Emily iki beyaz zambak veriyor Thomasa; uzun uzun susuyor, neden sonra ok korkuyorum, affet beni diyebiliyor sadece. 

Ayrldklarnda, Emilynin otuz sekiz yanda ama ocuk gibi konuup ocuk gibi yryen bir kadn olduunu yazyor Thomas. 

Beni tam anlamyla bitirdi, btn sinirlerim boald diyor, iyi ki ona yakn yaamyorum. 

Emily ise yine bir mektupta, belki de yazd en gzel ak iiriyle anlatyor ayn duyguyu: 

Ben Seninle yaayamam 
Bu, Hayat olurdu 
Ve Hayat oradadr 
Arkasndadr Rafn... 

.... 

yleyse ayr ayr bulumalyz 
Sen orada-ben-burada 
Sadece Kap aralk kalmal 
Byledir Okyanuslar... 

Brenda Wineapplea gre, kelimelerin birbirine balad iki okyanus onlar: 

Mektuplarnda seviiyorlard. Emilynin iirleri, Thomasn denemeleriydi onlara birlikte soluk alp verdiren. Kelimeler Emily iin her eydi. Thomas iinse, hemen hemen her ey. 


LEMN RAFLARINDAN SEMECE 

FRANSA 

Marc Levy, La premiere nuit, Robert Laffont. 

Trkiyede de ksa zamanda popler olan krk sekiz yandaki Fransz romanc Marc Levynin Le premier jour (lk Gn) adl romann aylar nce bu stunda ksaca tantmtm. Haziranda piyasaya kan ve u ana kadar 500 bin adet satan Le premier jour Paris kitaplarnn en ok satanlar raflarndan henz inmemiken, Levynin bu hafta baslan son kitab da, ilk drt gn iinde, 50 bin adet satarak yeni bir rekora doru ilerlemeye balad. Kitabn ad La premiere nuit (lk Gece) ve adndan da tahmin edebileceiniz gibi, bu bir devam roman. Levynin, okurlarna Le premier jourda tantrd astrofiziki kahraman Adrien ile arkeolog sevgilisinin maceralar, bu kez Ural Dalarnn kuzeyindeki buzullardan Etyopyann yksek platolarna uzanyor. En byk macera aktr diyor Levy, ve macera tehlikeli bir eydir. 


SPANYA 

Angel Gabilondo, Contigo, Aguilar. 

Barcelonada ekim sonunda piyasaya kan Contigo (Seninle)da postmodern insanlk durumuna ilikin terennmler var. Angel Gabilondo spanyann tannm metafizik dnrlerinden ve akademisyenlerinden biri; ayn zamanda, u sralarda lkenin eitim bakan. 

Gabilondo, El Pais gazetesinde Contigoyu anlatrken Hepimiz spercanllar gibi yayoruz diyor, oysa biraz hayata inmeliyiz. Hayata inme ars, Cesare Pavesenin Btn gnahlarn kkeninde hrs denilen o aalk hal vardr szn hatrlatan bir tr sakinleip kendine dnme daveti bence. Contigo, bu davete icabet etmemizi kolaylatrmak iin kelimelerin kefine kyor; hatrlamak, unutmak, yalnzlk, sessizlik ve beraberlik kavramlar zerine dnyor. Biraz da, yine Pavesenin Hayatn zenginlii, hatrladmz anlarda deil, unuttuklarmzda gizlidir szn duyunca ii acyanlarmza sesleniyor: Yaamaya devam etmemizi, yaadklarmz unutabilmemize de borluyuz.