Obamann Vietnam
lmller arasndaki kavgann, Tanrnn ruhuyla eytann ruhunun atmasnn sonucu olduuna inanan Zerdtilerin anayurdudur Helmand. Yosun yeili akan tek bir nehir ortasndan gemese ve usuz bucaksz dzlkleri ateten bir al gibi rten gelincik tarlalar olmasa, muazzam bir kkrt yatan andran limon sars bir lden ibaret kalacak olan  renkli bir memlekettir... 

Yani bir tr cennettir. 

Dnya haha ekiminin yaklak yars burada yaplr; Bat piyasasna ktnda toplam deeri 30 milyar dolar aan afyon, ortalama dokuz ocuklu Helmandl bir iftiyi, ayda sadece yz dolar gelirle yoksulluk snrnn altnda yaatr... Yani bir tr cehennemdir. 

Helmandn bundan  yl nce grp vurulduum  rengi, dn CNN ekrann kuatmt. Gzlerine kmrle srme ekmi, siyah trbann altndan sar peremleri dklen Helmandl ifti Han Muhammed, tarlasn brakp Kabil yaknlarndaki bir mlteci kampna kam, kilden bir kulbenin iinde melerek anlatyordu: 

Amerikan basks nedeniyle Helmand terk ettik. Taliban tek kurun atsa, Amerikallar btn bir ky bombalayarak karlk veriyor... Amerikallarn memleketimizde ne ii var? Ne diyebilirim ki, takatimiz kalmad. 

Amerikan Bakan Barack Obamann Afganistana 30 bin takviye asker kararn aklayaca gn, bir Amerikan televizyonunda yaynlanan bu haber, Helmanddaki kadar Washingtondaki huzursuzluu da yanstyordu bence. 

Obama, ben bu yazy yazarken henz balamam olan kritik konumasnda yeni Afganistan stratejisini duyuracak; daha dorusu Bushtan miras eski stratejide kk rtular yaparak Afganistandaki hezimeti nlemeyi son kez deneyeceini, bu kelimelerle olmasa bile, anlatmaya alacakt. 

Obamann, Bakan Yardmcs Joe Biden ve ABDnin Kabil Bykelisi emekli Korgeneral Karl Eikenberrynin btn muhalefetine ramen ald takviye birlik karar, gerekten de bir son deneme olacak. Ancak bu denemenin, Obamann ikinci kez seilmek iin yaraca 2012ye kadar uzamas, aktlacak kan ve para bakmndan da ziyadesiyle pahalya mal olmas kuvvetle muhtemel. 

Obamann plan zetle u: 

Mays 2010a dek Afganistandaki Amerikan askeri says toplam 100 bini bulacak... 

Bu birlikler, bata Kandahar olmak zere Talibann kuvvetini pekitirdii kentlerde denetimi yeniden ele geirmeye alacaklar. Amerikan ve NATO askerleri, sekiz yldr diriltilmeye allan ancak hl kendi ayaklar zerinde duramayan Afgan Ulusal Ordusuyla birlikte operasyonlar yapacak ve nihai ama olarak, bu ordunun gvenlik grevini her yerde devralmasn hedefleyecek. Ayrca, mensuplarna para, ulusal orduda i ve airetlerine dn imkn temin edilerek Talibann alt oyulmaya allacak. Bu esnada, ABDnin NATOdan Afganistana daha fazla katk istemesi, zellikle kritik blgelerdeki asker saysnn ykseltilmesi iin mttefik bakentlere bask yapmas mmkn; basknn mspet sonu vermesi ise pek kolay grnmyor. 

Esasen, Obamann yakn evresinde Afganistan konusunda derin bir huzursuzluk olmas da bu yzden... Amerikan halknn byk bir kesimi daha fazla savamak istemiyor; Amerikann mttefikleri, Afganistana lmeye gitmek istemiyor... En nemlisi, birok uzmana gre, Afganistanda savan daha fazla askerle kazanlabilecei eik oktan geildi, Helmandl Han Muhammed gibi milyonlarca Afgan vatanda, Taliban ile Batl askerler arasnda skp kalmaktan usand artk. 

ronik olan u ki Bushun Vietnam olarak nam kazanan Irak Savandakine benzer bir batakln imdi Afganistanda Obamay beklemesi ihtimali giderek kuvvetleniyor. Afganistann birok adan Vietnamn tekerrr olduu tezi, Obamann evresinde rabet gren bir tez; bu da ironiyi katmerlendiriyor. 

yle ya, tpk Vietnam gibi Afganistan da, ABD bu lkeye mdahale etmeden nce, bir Avrupa lkesini on yla varan savata altetmi, sonraki on yl da i savala geirmiti. Tpk Vietnamdaki gibi Afganistanda da, ABDnin savat kuvvetler, kontrolsz bir snrn tesinde salam bir barnaa sahipler. Her iki sava da, 12 bin kilometreye varan bir hat zerinde, ABDnin hareket gcn sfrlayan ok zor arazi koullarnda veriliyor. Her iki lkenin nfusunun da yzde 80i krsalda yayor, okuma yazma oran yzde 10u amyor. 

Dahas, Amerikallar Vietnamdan sonra Afganistanda da Amerikan ordu modeline uygun bir yerli ordu kurabilecekleri yanlgsna dtler. Ve tpk Vietnamda olduu gibi, Afganistanda da, Amerika dmann aslnda tanmyor; Talibanla savatn sanrken, daha ziyade, babas tarlasn terk etmeye zorlanm, okuma yazma bilmez, silahl Afgan genlerini kovalyor. Tabii, zamannda Saigondaki ABD destekli hkmet Vietnam halk nezdinde ne kadar meru idiyse, Kabildeki ynetim de bugn o kadar meru. (*) 

Babakan Erdoan birka gn sonra Beyaz Evde, Trkiyenin Afganistandaki katksn artracan aklayarak Bakan Obamaya jest yaparsa armam. Erdoann o konumada Vietnam kelimesini telaffuz edeceini ise sanmyorum ama, edecek olsa, yeni Afganistan stratejisinin baarl olacana ok da fazla gvenmeyen Obama ne karlk verirdi, merak ediyorum dorusu. 

(*) Afganistan-Vietnam karlatrmasnda, Foreign Policy dergisindeki Saigon 2009 balkl makaleden yararlandm.